TWINTIGSTE JAARGANG JUNI 2025 # 3 Automatisering De toekomst thuis: ontwikkelingen in woningautomatisering Datacenter Datacenters: geen alledaags installatiewerk Starters Starters en andere durfals aan het woord UPS Leren en installeren: de behoefte aan cursussen in de installatiewereld ONAFHANKELIJKE PRAKTIJKINFORMATIE VOOR DE ELEKTROTECHNISCHE BRANCHE
LUXA 103 Aanwezigheidsmelder Nu ook voor KNX De LUXA 103 aanwezigheidsmelders zijn de veelzijdige reeks apparaten voor binnen- en buitenverlichting en HVAC-regeling. Gebruik bijvoorbeeld apparaten met een rond detectiegebied (Ø 12 m) in kantoren, vergaderzalen, kelders en toiletten, of aanwezigheidsmelders met een rechthoekig detectiegebied (28 x 5 m) in gangen. Dit alles is nu ook beschikbaar voor KNX-systemen en voor het KNX smart home-systeem LUXORliving. A De instelling? Handig via app en afstandsbediening. A De installatie? Kinderspel! A Het ontwerp? Apparaten met vlakke lens en opbouw in zwart, wit of grijs - perfect voor elk interieur. LUXA 103: Dé standaard! Meer op www.theben-nederland.nl Building Automation since 1921 NIEUW! KNX-versie nu ook met springveren!
Interface / signaal Art. no. Modulair 0 - 20 mA, 4 - 20 mA 927 244 Digitale signalen 927 224 MODBUS RTU, PROFIBUS-DP/ FMS, RS422/485, CANbus 927 271 Temperatuurmeting, 2-draads 927 222 Temperatuurmeting, 3-/4-draads 927 954* Ex (i) meetcircuits 927 284 DC voeding tot 45 V / 10 A 927 408* Ethernet tot 10 Gbit/s, industrial Ethernet, 4PPoE 929 161* Scan mij voor meer informatie
#3 juni 2025 4 o l u m n C i n Vloek of zegen? Ouderwets. Op veel vlakken ben ik dat. Daar lijd ik niet onder. Dacht ik altijd. Toch bekruipt me soms het gevoel dat die houding niet zozeer voortkomt uit overtuiging, maar uit pure gemakzucht. Neem ons rolgordijn. Al jaren hapert het ding, en alleen met engelengeduld en een complexe combinatie van trekken, kantelen en zacht vloeken doet het wat het moet doen: zon weren. Mijn echtgenote, gezegend met vele goede eigenschappen, maar een absoluut gebrek aan geduld, laat die taak steevast aan mij over. En eerlijk: ik haal er een vreemd soort voldoening uit. Het lukt míj wél. Dat geeft me een gevoel van beheersing, zelfs een vleugje superioriteit. Tot voor kort. Met ons fietstoerclubje hadden we begin mei een reünie bij steun en toeverlaat Marinus. Hij foerageert, repareert (vooral lekke banden en mentale blokkades) en is bovenal een prettig mens. Marinus is ruim tachtig-plus, maar zo kwiek en helder als een lenteochtend. Terwijl ik richting keuken liep, hoorde ik hem praten. Tegen mij, dacht ik, maar toen ik beter luisterde, zei hij: ‘Google, zonwering’. En waarachtig – het rolluik zoefde zachtjes omlaag, tot Marinus vervolgde: ‘Stop!’ en het ding gehoorzaam stilhield, precies in de ‘halverwegestand’. Wat volgde was een parade van spraakgestuurde magie: verwarming, televisie, camera bij de voordeur – alles luisterde naar zijn stem. Marinus bediende zijn huishouden alsof hij kapitein was van een hightech schip. En ik? Ik voelde mijn rolgordijntrots kraken als een versleten trekkoord. Daar stond ik dan, de man die zich een vakman waant omdat hij een gordijn handmatig weet te temmen. Terwijl een vitale tachtiger zijn huis bestuurt met niets dan zijn stem. Ik schrijf over woningautomatisering, maar mijn praktijk blijft steken in predigitale romantiek. Misschien wordt het tijd om toe te geven: gemakzucht is ook maar ouderwets. Toch houd ik nog even vol. En ik hoor mezelf mompelen – tegen niemand in het bijzonder: “Technologie biedt gemak, comfort en controle. Maar wat als die controle niet van ons is? Wat als ‘Oom Google’ geen bereik heeft?” Ik zei het al: ik ben in vertwijfeling. Is domotica nu een vloek of een zegen? Ton Brands Hoofdredacteur Automatisering De toekomst thuis: ontwikkelingen in woning- automatisering Woningautomatisering, ook bekend als domotica, is uitgegroeid tot een veelbelovende technologische ontwikkelingen binnen de woningbouw. Het begon al in de jaren negentig met eenvoudige toepassingen, zoals programmeerbare thermostaten en automatische verlichting, en groeide in de loop der tijd uit tot een breed scala aan slimme technologieën, zoals spraakgestuurde assistentie, slimme beveiligingssystemen en gezondheidsgerichte toepassingen. De recente ontwikkelingen op het gebied van AI geven een extra versnelling aan deze ontwikkelingen. Datacenter Datacenters: geen alledaags installatiewerk Nederland is een Europese mainport. Dankzij de geografische ligging, de gunstige weersomstandigheden en een stabiele (politiek/demografische) infrastructuur verwerkt ons land gigantische hoeveelheden goederen en landbouwproducten. Daar is intussen ook ‘data’ bijgekomen. Het transport, de opslag en de bewerking van data is een economisch speerpunt geworden. Naast de logistieke dozen en tuinbouwkassen doemen nu dus ook enorme datacenters op. 18 14
#3 juni 2025 5 n h o u d I o u d h Starters Starters en andere durfals aan het woord In deze terugkerende rubriek komen durfals aan het woord. Starters, doorstarters, markttoetreders, uitvinders. Hun succesverhalen zijn de inspirerende voorbeelden in deze moeilijke tijden. ElektroPraktijk sprak met Hannes Hilgenkamp. In het Overijsselse Dalfsen bedacht hij hoe het overvolle net geholpen zou zijn met de ‘Zonnedimmer’. Een ingenieus apparaatje waarvan ook elke energieconsument blij wordt. UPS Leren en installeren: de behoefte aan cursussen in de installatiewereld Woningautomatisering en de veelheid aan slimme installaties zijn slechts één voorbeeld van de trends en technologische innovaties die de installatiesector zo dynamisch maken. Installateurs staan in de frontlinie van al die ontwikkelingen en om kennis op peil te houden en mee te ontwikkelen kunnen cursussen en training een uitkomst bieden. Maar hoe zit het eigenlijk met de behoefte aan dergelijke cursussen onder installateurs? En verder in dit nummer NEN 1010 uitgebreid 7 Groeicijfers voor Unica 7 Croonwolter&dros en Breman scholen monteurs bij Deltion 8 Afspraken over zero-emissiezones geven ondernemers meer duidelijkheid 8 Mark Harbers voorzitter Techniek Nederland 11 Elektrotechnische installaties in de praktijk 11 Met BuildZero slim laden op de bouwplaats 12 2000e collega bij Hoppenbrouwers 13 Spectrus exclusief importeur van TEC-MAR 13 Column ROVC 25 Column NVDE 29 Column Berry van Egten 37 Productnieuws 38 Colofon 42 Adverteerdersindex 42 Een compilatie van foto’s die in deze uitgave van ElektroPraktijk zijn gebruikt en die in één oogopslag een indruk geven van de diverse onderwerpen. Nederland Verenigd Koninkrijk Duitsland Deelname aan cursussen 93% 91% 90% 88% 85% 7% 9% 10% 12% 15% 28% Ja, ik volg cursussen| Nee, ik volg geen cursussen TWINTIGSTE JAARGANG JUNI 2025 # 3 Automatisering De toekomst thuis: ontwikkelingen in woningautomatisering Datacenter Datacenters: geen alledaags installatiewerk Starters Starters en andere durfals aan het woord UPS Leren en installeren: de behoefte aan cursussen in de installatiewereld ONAFHANKELIJKE PRAKTIJKINFORMATIE VOOR DE ELEKTROTECHNISCHE BRANCHE €15,00 Bij de voorpagina 26 30
6 #3 juni 2025 Straatkast kopen? Met een straatkast heb je een veilige behuizing voor het aanbrengen van elektrotechnische inhoud. ✓ Uit voorraad leverbaar ✓ Scherpste prijs ✓ Ruime keuze Krachtige 4-kanaals power quality en energie-analyser 3 Nederlandstalige Touchscreen interface 3 Uitgebreide functionaliteit, waaronder: • Werkelijk, blind en schijnbaar vermogen en verbruik • Harmonischen tot de 63ste • Transiënten tot 8 kV met een resolutie van 1 μs • Scopefunctie (weergave van golfvormen bij afwijkingen) 3 Inclusief software voor rapportage conform EN50160 3 Connectiviteit: USB, Ethernet, WiFi en MicroSD PQA924 netanalyser
7 #3 juni 2025 a M r k t n i e u w s NEN 1010 uitgebreid Monteurs, engineers of adviseurs die werken aan ET-installaties in de woningbouw, utiliteit of lichte industrie opgelet. De tweedaagse training ‘NEN 1010: Uitgebreid’ biedt praktische handvatten om kennis te verdiepen en de norm effectief toe te passen. Tijdens deze klassikale training leren de deelnemers onder meer over beschermingsmaatregelen, schakelen en scheiden, leidingen, verlichting, inspectie, bad- en doucheruimten en PV-systemen. De training combineert theorie met praktijkgerichte opdrachten en casussen. Tussen de trainingsdagen door zijn er huiswerkopdrachten, ondersteund door tijdelijke toegang tot NEN 1010 via NEN Connect. www.nen.nl Foto: JoseMalagonArenas, Como una Reina Groeicijfers voor Unica Foto: Qamar Abbas Technisch dienstverlener Unica heeft in 2024 positieve resultaten geboekt. De bedrijfsomzet groeide met 11 procent tot 937 miljoen euro (2023: 843 miljoen). Het operationele resultaat liet een groei zien van 13 procent naar 117 miljoen euro (2023: 103 miljoen). De nettowinst nam toe met 8 procent naar 53,9 miljoen euro (2023: 49,6 miljoen). Unica realiseerde deze resultaten door in te spelen op actuele thema´s als duurzaamheid, energietransitie, gezondheid en veiligheid en door vijf overnames in 2024. Sinds 2014 is sprake van een onafgebroken reeks van omzet- en winstgroei. Unica verwacht in 2025 de omzetgrens van 1 miljard euro te doorbreken. Brede vraag Unica ziet voor een breed palet aan activiteiten een toename van de vraag en veel mogelijkheden tot groei. Zo is er sprake van een toename van opdrachten op het gebied van renovatie en onderhoud van gebouwen en verduurzaming. Daarnaast is een steeds belangrijker thema het veranderende energielandschap dat om een integrale aanpak vraagt. Unica is bezig oplossingen op het gebied van energiebalancering uit te rollen die een bijdrage kunnen leveren aan een betrouwbaarder elektriciteitsnet. De organische omzetgroei werd afgelopen jaar aangevuld met diverse acquisities. In 2024 werden vijf bedrijven overgenomen: de business unit Fire & Gas van Dräger, specialist in glasvezelnetwerken Eljes, beveiligingsbedrijf Bavak, meet- en regeltechniekspecialist DQS en brandbeveiligingsbedrijf Zero Fire Systems. Unica beleefde daarmee in 2024 een sterk acquisitiejaar: niet eerder versterkte het zijn bedrijvennetwerk in één kalenderjaar met vijf overnames. Digitalisering en innovatie Het perspectief voor technische dienstverlening en met name voor breed gepositioneerde bedrijven als Unica blijft gunstig. Structurele ontwikkelingen zoals de energietransitie, vergrijzing en de herbestemming van kantoorlocaties vereisen in toenemende mate kennis van gebouwgebonden installaties. Unica zet steeds meer in op digitalisering en innovatiekracht om integrale oplossingen te bieden voor klanten waarbij Unica de regiefunctie bekleedt.
8 #3 juni 2025 a M r k t n i e u w s Kees van Oosteren nieuwe divisiedirecteur Building Solutions bij SPIE Nederland Foto: SPIE Nederland Croonwolter&dros en Breman scholen monteurs bij Deltion Foto: Croonwolter&dros SPIE, actief in multitechnische dienstverlening op het gebied van energie en communicatie, heeft Kees van Oosteren benoemd tot directeur van de divisie Building Solutions van SPIE Nederland. In deze rol is Van Oosteren sinds 1 mei verantwoordelijk voor de verdere versterking en groei van de divisie die zich richt op integrale gebouwgebonden technische oplossingen. Van Oosteren brengt meer dan 20 jaar ervaring mee in de technische dienstverlening en de bouwsector. Sinds 2006 is hij actief binnen de SPIE-organisatie en haar rechtsvoorgangers. Sinds de overname van Strukton Worksphere door SPIE was hij verantwoordelijk voor de regio Noordwest Midden van de divisie Building Solutions. Toekomstbestendig Evert Lemmen, CEO van SPIE Nederland: “Wij zijn verheugd dat Kees zich bij ons directieteam voegt. Zijn expertise en visie zullen een belangrijke bijdrage leveren aan het verder uitbouwen van onze positie als betrouwbare partner voor duurzame, slimme en toekomstbestendige gebouwoplossingen.” Kees van Oosteren volgt Evert Lemmen op, die sinds 1 februari van dit jaar CEO van SPIE Nederland is. Vanaf het schooljaar 2023-2024 biedt het Deltion College de opleiding Technicus Elektrotechnische Installaties in de Gebouwde Omgeving aan. Op dit moment zijn er zeven studenten die de opleiding volgen en daarnaast werken bij Croonwolter&dros of Breman Installatiegroep. De verduurzaming en het steeds ingewikkelder worden van het installatievak maakt dat (bij)scholing van monteurs en studenten meer dan nodig is. Marktonderzoek toonde aan dat installatiebedrijven die behoefte ook hebben. Docent elektrotechniek Gero Meijerman: “We zijn in september 2023 gestart met een klas van 29 studenten. Velen hebben gewacht totdat Deltion de opleiding TEI ging aanbieden. Gedegen basiskennis van ons vak is noodzakelijk.” Dat vindt ook contractmanager Henk Doelman van Croonwolter&dros. “We willen als werkgever naar onze opdrachtgevers een bepaalde kwaliteit borgen. Daarom blijven we investeren in de opleiding van onze mannen en vrouwen. Je moet blijven leren, want de techniek verandert.” Verdiepen van kennis De opleiding TEI is geschikt voor monteurs met minimaal een diploma op mbo-niveau 3 in de richting van elektrotechniek. Bij de opleiding verdiepen de mannen en vrouwen hun kennis van het vak en van de huidige wet- en regelgeving. Daarnaast wordt ze leidinggevende kwaliteiten en communicatieve vaardigheden bijgebracht. Ook leren ze procesmatig en pragmatisch denken over technische problemen in de uitvoering. Onderwerpen vanuit gebouwbeheerssystemen en circulaire economie worden ook behandeld. Na afloop van de opleiding kunnen de elektrotechnische monteurs verklaren waarom ze doen wat ze doen. “Dat is belangrijk”, zegt Doelman. “Deze monteurs willen hun kennis verbreden. Ze gaan richting de rol van uitvoerder.” Na het behalen van het mbo-diploma kunnen de studenten doorstromen naar de opleiding Middelbaar Installatie Technicus Elektrotechniek (MIT-E).
9 #3 juni 2025 a M r k t n i e u w s Afspraken over zero-emissiezones geven ondernemers meer duidelijkheid Foto: Techniek Nederland Effectieve communicatie met anderstaligen op de werkvloer Foto: guvo59 Installateurs en technisch retailers krijgen meer tijd om over te schakelen op elektrische bestelbussen. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en gemeenten hebben daarover afspraken gemaakt met diverse brancheorganisaties. Bestelauto’s met emissieklasse 6 krijgen nog tot 1 januari 2029 toegang tot de zero-emissiezones. Dat is een jaar langer dan eerder was afgesproken. Afspraken In de Uitvoeringsagenda worden de volgende afspraken gemaakt: Bestelauto's met emissieklasse 6 hebben tot 1 januari 2029 (een jaar langer dan eerder was afgesproken) toegang tot de zero-emissiezones. De boetevrije periode zal minimaal 6 maanden vanaf de ingangsdatum van toepassing zijn. Als er lokaal aanleiding toe is, kan een gemeente een langere periode hanteren. Er komen landelijke ontheffingen voor ondernemers die de overstap naar elektrisch rijden niet kunnen maken, bijvoorbeeld door netcongestie of om bedrijfseconomische redenen. Nu moeten ondernemers deze ontheffingen nog voor iedere gemeente apart aanvragen. Zero-emissiezones Een zero-emissiezone is een gebied waar op termijn alleen nog uitstootvrije bedrijfsauto's en vrachtwagens mogen rijden. Op 1 januari 2025 hebben veertien gemeenten een zero-emissiezone ingevoerd. Ongeveer vijftien andere gemeenten volgen later. Steeds meer mensen met verschillende taalachtergronden werken in de installatietechniek. Dit brengt uitdagingen met zich mee op het gebied van communicatie, veiligheid en samenwerking. Misverstanden kunnen leiden tot fouten in het werkproces en zelfs gevaarlijke (werk)situaties. Om de communicatie tussen anderstalige en Nederlandstalige collega’s te verbeteren, is er nu een nieuwe brochure met praktische tips. Duidelijke communicatie is essentieel voor een veilige en efficiënte werkomgeving. Wanneer instructies niet goed worden begrepen of afspraken verkeerd worden geïnterpreteerd, kunnen risico’s ontstaan. Door afspraken te maken over taalgebruik en effectieve communicatiemiddelen te gebruiken, kunnen bedrijven deze uitdagingen beter aanpakken. Concrete tips De brochure biedt concrete tips en handvatten voor werkgevers en werknemers, waaronder: Voertaal op de werkvloer: Het belang van duidelijke taalafspraken. Tolken en vertalen: Wanneer is een professionele tolk nodig en wanneer kan een tweetalige collega helpen? Beeldmateriaal als hulpmiddel. Taalonderwijs en ontwikkeling: Praktische manieren om anderstalige medewerkers te ondersteunen bij het leren van de voertaal. Werkorganisatie: teams en werkplekken zodanig inrichten dat de communicatie soepel verloopt. De brochure is bedoeld voor werkgevers, leidinggevenden en medewerkers in de installatietechniek die werken met meertalige teams. Door bewust om te gaan met communicatie, creëren bedrijven een inclusieve en veilige werkomgeving waarin iedereen effectief kan bijdragen. ArboTechniek is benieuwd naar ervaringen en tips uit de branche. Wordt AI bijvoorbeeld al ingezet om communicatie te verbeteren? Zijn er ervaringen met oplossingen die werken? Deel tips hier: https://bit.ly/3Yqgi9p
Standaard 10 jaar garantie op alle Hafonorm groepenkasten Veilige en betrouwbare energiedistributie in woningen is belangrijk. Nu, maar ook in de toekomst. En met de groepenkast als hart van de elektrische installatie, is het cruciaal dat deze aan alle eisen van de moderne tijd voldoet. Om dit te onderstrepen, geeft ABB vanaf 2025 maar liefst 10 jaar garantie op alle Hafonorm groepenkasten uit eigen fabriek. to.abb/tHrF0Fro Samen elektrificeren we Nederland. — De meest vertrouwde keuze in de meterkast Kies voor Hafonorm groepenkasten met 10 jaar garantie!
11 #3 juni 2025 a M r k t n i e u w s Mark Harbers voorzitter Techniek Nederland Elektrotechnische installaties in de praktijk Foto: ISSO De bouwsector elektrificeert in hoog tempo. Met de energietransitie in volle gang neemt het belang van elektrotechnische installaties snel toe. ISSO speelt hierop in met deel 7 van het ISSO-Handboek Bouw- en Installatietechniek ‘Elektrotechnische installaties’. Dit deel biedt bouw- en installatieprofessionals inzicht in de fundamentele en actuele principes van de elektrotechniek in woningen en gebouwen. De kennis in dit deel biedt niet alleen een basis in elektriciteitsleer, energieopwekking en distributie, maar richt zich ook op actuele thema’s zoals energiemanagement, gelijkstroomtoepassingen en laadinfrastructuren. In een tijd waarin slimme apparaten, energieopslag en decentrale opwekking steeds belangrijker worden, geeft dit handboek handvatten voor het ontwerpen van toekomstbestendige installaties. Kennis en samenwerking Door de toenemende elektrificatie groeit de druk op het elektriciteitsnet. Netbeheerders werken aan uitbreiding, maar knelpunten blijven voorlopig bestaan. Dat vraagt van professionals in de gebouwde omgeving om creativiteit én kennis. Denk aan slimme schakelingen, het benutten van opslagcapaciteit en het sturen op energiemomenten. Deel 7 biedt hierbij ondersteuning, onderbouwd met theorie én praktijkvoorbeelden. Centrale rol voor de meterkast De meterkast verandert van meetpunt naar regisseur van het energie-ecosysteem in huis of gebouw. Naast klassieke wisselstroom krijgen ook gelijkstroomtoepassingen en off-grid oplossingen een plek. Dit vraagt om een nieuwe manier van denken over ontwerp, realisatie en beheer van elektrotechnische installaties. Het handboek is onderdeel van een reeks van negen delen van het Handboek Bouw- en installatietechniek. www.BouwZo.nl Mark Harbers treedt op 5 juni aan als voorzitter van Techniek Nederland. Hij is de opvolger van Doekle Terpstra, die sinds 2017 aan het roer stond van de branchevereniging. De ledenraad van Techniek Nederland stemde half april unaniem in met de benoeming van Harbers. Harbers (55) was tussen 2017 en 2019 staatssecretaris van Justitie en Veiligheid in het derde kabinet-Rutte. Van 2022 tot 2024 was hij minister van Infrastructuur en Waterstaat in het kabinet-Rutte IV. Ook was hij in totaal vijftien jaar lang Tweede Kamerlid voor de VVD. Voordat hij naar Den Haag ging, was Harbers actief in de lokale politiek. In Rotterdam was hij eerst gemeenteraadslid en daarna wethouder economie, haven en milieu. Een stem die gehoord wordt Harbers is trots op zijn benoeming: “Techniek Nederland behoort tot de belangrijkste ondernemersorganisaties van ons land. Doekle Terpstra heeft de vereniging een herkenbaar gezicht gegeven en een stem waarnaar geluisterd wordt. Daar wil ik op voortbouwen. Ik ga al mijn energie inzetten om de belangen van de leden, zowel installateurs als technisch retailers, optimaal te behartigen.” Veel bestuurlijke ervaring Algemeen directeur Erik van Engelen van Techniek Nederland is uitermate tevreden over de komst van Harbers. “Mark brengt naast bestuurlijke ervaring ook veel enthousiasme mee. Met hem als voorzitter komt Techniek Nederland in een volgende fase terecht. Het belang van techniek in onze maatschappij neemt alleen maar toe. Daar hoort een voorzitter bij van het kaliber Mark Harbers.” w s Foto: Techniek Nederland
12 #3 juni 2025 a M r k t n i e u w s Met BuildZero slim laden op de bouwplaats De Rijksoverheid stimuleert emissieloos bouwen als onderdeel van het Klimaatakkoord, het Schone Lucht Akkoord, de Aanpak Stikstof en het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB). Voor de uitvoering van emissieloze bouwprojecten is elektrisch materieel essentieel. Dit brengt tegelijkertijd uitdagingen met zich mee in vorm van netcongestie, laadbetrouwbaarheid en laadinfrastructuur. Het project BuildZero pakt deze uitdagingen op. Zo wordt binnen het project onderzoek gedaan naar het slim laden van elektrische voertuigen voor de bouwsector. Netbeheerders, de bouwsector en kennisinstellingen brengen hiervoor knelpunten in kaart en werken aan oplossingen. Projectpartner Fransen Technical Services BV bouwde hiervoor een speciaal laadplein in Arnhem en ook op andere bouwplaatsen in het land vinden onderzoeken en tests plaats. Op 19, 20 en 21 mei werd de tweede editie van het BuildZero testevenement gehouden als vervolg op de eerste succesvolle editie in november 2024. Het project BuildZero wordt uitgevoerd door ElaadNL, HAN University of Applied Sciences en Fransen Technical Services BV en loopt tot en met 2027. www.buildzero.nl Calpe Industrial importeur van Alfa Electric Het volledige programma van Alfa Electric is sinds kort beschikbaar bij Calpe Industrial als officieel importeur voor de Nederlandse markt. Alfa Electric is een Italiaanse fabrikant van producten voor de temperatuurbeheersing en verlichting van elektrische schakelkasten. Hierbij valt te deken en aan thermostaten, hygrostaten, schakelkastverwarming, ventilatoren (met filters), dakventilatoren Peltier-koelers, schakelkastverlichting en bijbehorende accessoires. Vanuit het centrale magazijn in Barneveld verzorgt Calpe Industrial de distributie van het complete assortiment aan Nederlandse klanten. “Wij zijn trots op het vertrouwen dat Alfa Electric in ons stelt,” aldus Esther Kharbouche, sales manager bij Calpe Industrial. “Met deze samenwerking kunnen wij onze klanten nog beter ondersteunen met een compleet aanbod en korte levertijden, direct uit voorraad vanuit Barneveld.” www.calpe.nl; www.alfaelectric.com
13 #3 juni 2025 a M r k t n i e u w s 2000e collega bij Hoppenbrouwers Spectrus exclusief importeur van TEC-MAR Technisch dienstverlener Hoppenbrouwers is een echt familiebedrijf en heeft zich door de jaren heen ontwikkeld tot een organisatie met inmiddels 2000 collega’s. De officiële verwelkoming van deze 2000e medewerker staat symbool voor de gezamenlijke prestaties van alle medewerkers. "We zijn trots op deze mijlpaal, omdat we nu samen met 2000 collega's werken aan een missie" zegt CEO Henny de Haas. "Iedereen draagt bij, van monteur tot BIM-specialist, van HR-adviseur tot projectleider. Zó bouwen we samen aan duurzame energie, slimme gebouwen, smart industry en een sterke toekomst.” Die toekomst wordt richting 2030 bewust vormgegeven. De Haas: “Onze visie is helder. We willen doorgroeien naar 4500 collega’s, onze organisatie verder professionaliseren en tegelijkertijd een plek blijven waar mensen zich thuis voelen in onze lokale vestigingen. Want wie met plezier werkt, ontwikkelt zich sneller. En daar draait het bij ons om: mensen laten groeien in een organisatie die continu in beweging is. Een manier om waarde toe te voegen — voor klanten, de samenleving én onze eigen mensen.” www.hoppenbrouwerstechniek.nl Sinds 4 maart is Spectrus officieel de exclusieve importeur is van het Italiaanse merk TEC-MAR voor Nederland. Dit bedrijf staat bekend om zijn hoogwaardige verlichtingsproducten die volledig in Italië worden ontworpen en geproduceerd. Van R&D en design tot productie. Elke armatuur ondergaat uitgebreide tests in het interne verlichtingslaboratorium en wordt gecertificeerd door externe instanties. Hiermee is de gebruiker verzekerd dat ze voldoen aan de strengste internationale normen op het gebied van veiligheid, energie-efficiëntie en visueel comfort. Naast armaturen biedt het bedrijf ook uitgebreide ondersteuning op het gebied van lichtontwerp. Met behulp van een digitaal goniophotometer worden de lichttechnische eigenschappen van elk product gemeten, wat resulteert in realistische lichtsimulaties. Het team van TEC-MAR lichtontwerpers kan samen met de lichtspecialisten van Spectrus de klanten ondersteunen met softwaregestuurde 2D- en 3D-verlichtingsplanning, isolux-diagrammen en overige lichtberekeningen en advisering. www.spectrus.nl en www.tec-mar.it/en/
#3 juni 2025 14 u A t o m a t i s e r i n g De toekomst thuis: ontwikkelingen in woningautomatisering Woningautomatisering, ook bekend als domotica, is uitgegroeid tot een veelbelovende technologische ontwikkelingen binnen de woningbouw. Het begon al in de jaren negentig met eenvoudige toepassingen, zoals programmeerbare thermostaten en automatische verlichting, en groeide in de loop der tijd uit tot een breed scala aan slimme technologieën, zoals spraakgestuurde assistentie, slimme beveiligingssystemen en gezondheidsgerichte toepassingen. De recente ontwikkelingen op het gebied van AI geven een extra versnelling aan deze ontwikkelingen. Tekst: Roelof Dalhuisen Foto’s: Uitgeverij Gelderland, CSA/ Matter oningautomatisering verwijst naar het gebruik van technologie om huishoudelijke functies en apparaten te automatiseren. Denk aan verlichting, verwarming, beveiliging, entertainment en huishoudelijke apparaten die met elkaar communiceren via een centraal systeem of via het internet. Gebruikers kunnen deze systemen bedienen via apps op hun smartphone, spraakopdrachten, of volledig geautomatiseerde programma’s gebaseerd op tijd, aanwezigheid of gedragspatronen. De nieuwe, slimme technologieën verhogen niet alleen comfort en gemak, maar dragen ook bij aan veiligheid, energie-efficiëntie en levenskwaliteit. Spraakgestuurde assistenten Spraakassistenten zoals Amazon Alexa, Google Assistant en Apple Siri zijn inmiddels gemeengoed geworden. Deze systemen stellen gebruikers in staat om eenvoudig commando’s te geven voor verlichting, muziek, temperatuurregeling of het opvragen van informatie. Dankzij continue ontwikkelingen in kunstmatige intelligentie (AI) worden deze assistenten steeds beter in het herkennen van spraak, context en voorkeuren van gebruikers. Slimme beveiligingssystemen Beveiliging is een van de belangrijkste toepassingen van domotica. Slimme camera’s, bewegingssensoren, slimme sloten en deurbelcamera’s geven gebruikers op afstand toegang tot hun woning. Slimme thermostaten kunnen leren van gebruikersgedrag en passen zich automatisch aan. W
#3 juni 2025 r t i k e l n a a m 15 Je kunt via een app live meekijken of meldingen ontvangen bij verdachte activiteiten. Sommige systemen bieden gezichtsherkenning of integreren met politie- of meldkamers voor directe respons. Energiebeheer en duurzaamheid Slimme thermostaten kunnen leren van gebruikersgedrag en passen zich automatisch aan. Ook slimme verlichting helpt energie te besparen door automatische uitschakeling of dimmen. Daarnaast worden zonnepanelen en thuisbatterijen vaker gekoppeld aan slimme systemen, zodat gebruikers hun energieverbruik optimaal kunnen beheren. Gezondheidsgerichte toepassingen Een relatief nieuwe ontwikkeling is de integratie van gezondheidstechnologie in woningen. Denk aan sensoren die luchtkwaliteit, vochtigheid of CO2 meten, of systemen die valpartijen detecteren bij ouderen. Slimme spiegels, slaapmonitoren en zelfs slimme wc’s met gezondheidsanalyse zijn in opkomst in het hogere segment van de markt. Slimme keukens De keuken wordt steeds slimmer met apparaten zoals koelkasten die bijhouden wat er op voorraad is, ovens die via een app worden bediend en koffiemachines die jouw favoriete drankje serveren zodra je wakker wordt. Ook stofzuigrobots, slimme wasmachines en vaatwassers met zelfdiagnosefuncties dragen bij aan een geautomatiseerd huishouden. Integratie en interoperabiliteit Een van de grootste obstakels in de wereld van woningautomatisering is de gebrekkige samenwerking tussen slimme apparaten van verschillende merken. Veel slimme apparaten werken op eigen protocollen of standaarden, wat integratie bemoeilijkt. Het communicatieprotocol Matter, gesteund door grote spelers zoals Apple, Google, Amazon en Samsung, belooft hier verandering in te brengen. Matter maakt het mogelijk om verschillende apparaten naadloos met elkaar te laten samenwerken, ongeacht merk of platform. Matter is een open-source connectiviteitsstandaard, ontwikkeld door de Connectivity Standards Alliance (CSA). Doel is om de compatibiliteit tussen smart home-producten te vergroten, met veiligheid als een fundamenteel ontwerpprincipe. Matter maakt gebruik van bestaande technologieën zoals Wi-Fi, Thread en Bluetooth Low Energy om apparaten lokaal met elkaar te laten communiceren, zonder afhankelijkheid van de cloud. Met Matter kunnen gebruikers apparaten van verschillende merken naadloos integreren in hun smart home-ecosysteem. Of je nu een slimme lamp van merk A hebt en een thermostaat van merk B, zolang beide Matter ondersteunen, kunnen ze samenwerken en centraal worden aangestuurd via platforms zoals Apple Home, Google Home of Amazon Alexa. Dit elimineert de noodzaak voor meerdere apps en vereenvoudigt de gebruikerservaring aanzienlijk. Hoewel Matter veelbelovend is, zijn er nog uitdagingen. Niet alle apparaten zijn momenteel Matter-compatibel, en sommige functies kunnen beperkt zijn afhankelijk van het platform. Daarnaast hebben sommige fabrikanten aanzienBeveiliging is een van de belangrijkste toepassingen van domotica. Innovatieve voorbeeldprojecten tonen aan hoe technologie kan bijdragen aan comfortabeler, veiliger en duurzamer wonen
#3 juni 2025 16 e b o u w a u t o m a t lijke investeringen gedaan in hun eigen ecosystemen, wat de adoptie van Matter kan vertragen. Privacy en beveiliging Met het toenemende aantal verbonden apparaten neemt ook het risico op cyberaanvallen en privacy-inbreuken toe. Slimme camera’s of microfoons kunnen gehackt worden en persoonlijke gegevens zoals gedragspatronen of locatie kunnen worden misbruikt. Daarom investeren bedrijven steeds meer in versleuteling, veilige cloud-opslag en gebruikerscontrole over data. Voor gebruikers wordt het steeds belangrijker om zich bewust te zijn van de beveiliging van hun slimme systemen en deze regelmatig te updaten. De rol van kunstmatige intelligentie AI speelt een centrale rol in de nieuwste generatie domotica. Systemen worden steeds beter in het analyseren van data, herkennen van gedrag en voorspellen van behoeften. Een slimme thermostaat kan bijvoorbeeld leren wanneer je meestal thuis bent en de verwarming daarop afstemmen. AI helpt ook bij energieoptimalisatie, beveiligingsanalyses en spraakherkenning. Woningautomatisering in de Zorg Domotica speelt een steeds grotere rol in de zorg, met name in het langer zelfstandig thuis wonen van ouderen. Systemen kunnen monitoren of iemand uit bed is gekomen, medicijnen heeft ingenomen, of hulp nodig heeft na een val. Familieleden en zorgverleners kunnen meldingen ontvangen zonder inbreuk te maken op de privacy. Deze toepassingen verbeteren niet alleen de veiligheid, maar ook het welzijn en de gemoedsrust van zowel bewoners als mantelzorgers. Toekomstverwachtingen De verwachting is dat woningautomatisering de komende jaren verder zal groeien, mede door de dalende kosten van technologie en de toename van nieuwbouwwoningen die standaard met slimme infrastructuur worden uitgerust. Ook 5G-netwerken zullen zorgen voor snellere en betrouwbaardere verbindingen tussen apparaten. Verder zullen AI en machine learning blijven zorgen voor slimmere, persoonlijkere ervaringen. Een andere trend is de koppeling van woningautomatisering met smart cities, waarin woningen niet alleen intern geautomatiseerd zijn, maar ook communiceren met het bredere netwerk van de stad — denk aan slimme laadpalen, verkeerssystemen of energienetten. Voorbeeldprojecten In Nederland zijn en worden diverse innovatieve projecten gerealiseerd op het gebied van moderne gebouw- en woningautomatisering. Deze projecten richten zich op het verbeteren van comfort, veiligheid, energie-efficiëntie en levensloopbestendigheid van woningen. Hieronder enkele voorbeelden van zulke projecten. Hof van Holland – Hilversum In Hilversum zijn 41 levensloopbestendige woningen en 3 luxe stadswoningen opgeleverd, voorzien van een smart home-systeem gericht op service, veiligheid en duurzaamheid. Bewoners kunnen via een smartphone of tablet onder andere de voordeur openen en de verwarming regelen. Slimme rookmelders waarschuwen bij rookontwikkeling en kunnen gekoppeld worden aan een meldkamer of alarmcentrale. Het systeem biedt ook energiemonitoring en de mogelijkheid voor serviceorganisaties om installaties op afstand te bewaken. Klaasje Zevenster – Amstelveen In het woon- en zorgcomplex Klaasje Zevenster in Amstelveen zijn alle huurders voorzien van een smart homesysteem. Dit systeem stelt bewoners in staat om via een videofoon te zien wie er voor de deur staat en deze op afstand te openen. Bij rookontwikkeling ontvangen buren of mantelzorgers een melding en desgewenst kunnen alarmberichten worden doorgestuurd naar een professionele meldkamer. BeSlimme camera’s, bewegingssensoren, slimme sloten en deurbelcamera’s geven gebruikers op afstand toegang tot hun woning.
#3 juni 2025 r t i k e l n a a m 17 woners kiezen zelf welke diensten zij willen gebruiken. De KROon – Hilversum Wooncomplex De KROon in Hilversum bestaat uit 85 huurwoningen, verdeeld over vier gebouwen, en is uitgerust met smart home-systemen. Bewoners ontvangen een basispakket waarmee ze onder andere gas en elektra kunnen uitlezen en meldingen krijgen bij rookontwikkeling. De verlichting in de woonkamer en hoofdslaapkamer is via het systeem te bedienen. Na de eerste twee jaar kunnen huurders het systeem uitbreiden tegen een geringe maandelijkse bijdrage. Interconnect Pilot – Strijp-S, Eindhoven In gebouw NEXT op Strijp-S in Eindhoven wordt een pilot uitgevoerd waarbij bewoners de nieuwste generatie smart homes ervaren en testen. Doelstellingen zijn onder andere het verhogen van comfort, veiligheid en duurzaamheid, en het mogelijk maken om deel te nemen aan de energiemarkt. De woningen zijn uitgerust met een centrale gateway, sensoren, slim witgoed, slimme sloten en een gebruiksvriendelijke interface. Het project maakt gebruik van het Ekco-platform van Hyrde en het ReFlex-platform van TNO voor energiebeheer. Streda Woonhuisinstallatie – Diverse locaties Streda is een innovatief systeem voor woonhuisinstallaties dat standaard wordt geleverd met lokale rekenkracht. In de meterkast wordt een computer geïnstalleerd die via een beveiligde IoT-verbinding in contact staat met de cloud. Het systeem meet continu het stroomverbruik van elk stopcontact, wat het energiebewustzijn van bewoners vergroot. Daarnaast biedt het mogelijkheden voor slimme koppelingen met klimaatinstallaties en het toevoegen van sensoren voor luchtkwaliteit en temperatuur. Slimme Huizenfabriek – Plegt-Vos Plegt-Vos heeft de eerste volledig gerobotiseerde fabriek voor de jaarlijkse productie van duizenden kant-en-klare, duurzame woningen en woningcomponenten gerealiseerd. Deze fabrieksmatige bouwmethode maakt het mogelijk om sneller, duurzamer en betaalbaarder te bouwen. Voorbeelden van projecten zijn onder andere 29 houten woningen in De Tippe (Zwolle), 416 gasloze appartementen in Utrecht en 28 duurzame sociale huurwoningen in Maassluis. Kangoeroewoning – Culemborg In Culemborg is een levensloopbestendige kangoeroewoning gerealiseerd, waarbij twee generaties comfortabel en veilig samenwonen. De woning is voorzien van een KNX-gebaseerde infrastructuur, bewegingssensoren, nachtrouteverlichting, kookplaatbeveiliging, een alarmknop en elektronische deurvergrendeling. Het Domovea visualisatiesysteem maakt het mogelijk om alle domotica eenvoudig te bedienen via een telefoon of tablet. Het Slimste Huis van Nederland – Aalsmeer In Aalsmeer heeft elektrotechnisch installatiebedrijf P. Hoekwater een indrukwekkende KNX-installatie gerealiseerd in een woning met bijgebouwen. De installatie omvat 182 bus-deelnemers en 4313 groepsobjecten, verdeeld over 4 gebouwen en 34 kamers. Het systeem automatiseert vrijwel alle aspecten van de woning en is eenvoudig bedienbaar, zelfs voor minder technisch onderlegde gebruikers. Deze projecten illustreren de diverse toepassingen en voordelen van moderne gebouw- en woningautomatisering. Ze tonen aan hoe technologie kan bijdragen aan comfortabeler, veiliger en duurzamer wonen. x Het communicatieprotocol Matter maakt het mogelijk om verschillende apparaten naadloos met elkaar te laten samenwerken, ongeacht merk of platform.
18 #3 juni 2025 a D t a c e n t e r h n i e k ‘Je zal maar net staan te pinnen en er is een stroomstoring’ Datacenters: geen alledaags installatiewerk Nederland is een Europese mainport. Dankzij de geografische ligging, de gunstige weersomstandigheden en een stabiele (politiek/ demografische) infrastructuur verwerkt ons land gigantische hoeveelheden goederen en landbouwproducten. Daar is intussen ook ‘data’ bijgekomen. Het transport, de opslag en de bewerking van data is een economisch speerpunt geworden. Naast de logistieke dozen en tuinbouwkassen doemen nu dus ook enorme datacenters op. Meindert Jansen, operationeel directeur van de afdeling projecten bij Hamer BV. ‘Je begint in een weiland en als je klaar bent, dan staat er ook echt iets’.
19 #3 juni 2025 r t i k e l n a a m Tekst: Martin Bongers Foto’s: Hamer uziekdiensten, apps, webwinkels, bankieren… we hebben onszelf er afhankelijk van gemaakt. Wat de overheid betreft, vallen datacenters zelfs onder onze vitale infrastructuur. Want als net ‘t verkeerde ‘DC’ uitvalt kan er maatschappelijke ontwrichting ontstaan, vergelijkbaar met de recente chaos in Spanje. Tegelijkertijd liggen deze energieverslinders onder een vergrootglas vanwege hun impact op het stroom-, water- en ruimtegebruik. Kapitein op het schip Midden in dit dynamische speelveld opereert Hamer (Apeldoorn), een familiebedrijf dat zich in 80 jaar heeft ontwikkeld tot integrator. Tegenwoordig speelt het een hoofdrol bij de technische inrichting van datacenters. “Klopt helemaal”, zegt Meindert Jansen, operationeel directeur van de afdeling projecten. “Van bouwregie tot onderhoud, van hoogspanning tot koeling en van brandbeveiliging tot besturing.” Een USP van Hamer is dat het meeste in-house opgepakt kan worden. Jansen: “Wij hebben voor elke discipline een eigen projectleider, eigen mensen. Uitbesteden is er bijna niet meer bij. Dat is voor dit soort klanten superbelangrijk. De kleinste fout in ontwerp of uitvoering kan desastreus zijn. Om dat te voorkomen is een goede onderlinge communicatie essentieel.” Die afhankelijkheid van het ‘binnenwerk’ van een datacenter is zelfs zo groot, dat klanten Hamer aanstellen als hoofdaannemer. De bouwkundige partij wordt dan eigenlijk een onderaannemer die zich richt op het casco, terwijl Hamer de kapitein op het schip is en verantwoordelijkheid draagt voor het eindresultaat. “Wij zijn leading”, bevestigt Jansen. En om de nieuwe hiërarchie te illustreren: “De klant geeft ons bij wijze van spreken z’n portemonnee en zegt: over een jaar moet het draaien.” En eigenlijk is het ook wel logisch van die klanten: in een datacenter maken de technische installaties 60 tot 70 procent uit van de totale investering. “Neem zo’n Koelinstallatie leidingstelsel onder de vloer van een datazaal “We bouwen installatiemodules van wel 14 meter lengte, die dan per vrachtwagen naar de locatie gaan.” M
20 #3 juni 2025 l e k t r o t e c h n i e k middelgrote co-locatie, die wij dan vooral doen”, zegt Jansen. Hij rekent voor: “E & W? Dan praat je al gauw over 20 miljoen. Techniek en koelingen? 14 miljoen. Dan de noodstroomvoorzieningen, die zijn wel duur. Dat is ook nog eens 10. Voor het bouwkundige deel resteert dan maar 6 miljoen.” Stroomverbruik Plotseling ging het snel. De datacenters schoten als paddenstoelen uit de grond. Amsterdam is al uitgegroeid tot de vierde grootste concentratie in Europa – na Londen, Frankfurt en Parijs. In ons land zijn er tussen de tweehonderd en driehonderd datacenters, van heel klein tot heel groot. Een globale onderverdeling: ‘Edge datacenters’: minicenters, dicht bij de eindgebruiker zelf. ‘Co-locaties’: klein tot middelgroot. Hier kan iedereen z’n eigen server neerzetten, een webshop bijvoorbeeld. ‘Enterprise’: alleen voor eigen gebruik. Meestal zijn dit overheidsdiensten. ‘Hyperscale’: de megacenters van (bijvoorbeeld) Google. Gezamenlijk verbruiken zij circa 4 terrawattuur (TWh) per jaar, dat is ongeveer 3 procent van het totale Nederlandse elektriciteitsverbruik. Voor een ‘hyperscale’ moet circa 100 megawatt (MW) continuvermogen beschikbaar zijn, vergelijkbaar met de piekbehoefte vaneen kleine stad. Het stroomverbruik op jaarbasis is dan het equivalent van 300.000 huishoudens. Het binnenwerk Een datacenter mag er van buiten uitzien als een simpele blokkendoos, van binnen huisvest het hoogwaardige, state-of-theart installaties. Daarnaast is alles strak georganiseerd, er wordt geen kabeltje gelegd zonder plan vooraf. “Dat is voor een installateur ook meteen het leuke aan een datacenter”, zegt Jansen. “Alles is gewoon nèt even wat interessanter. Je hebt bijvoorbeeld te maken met meerdere voedingen: standaard van het nutsbedrijf, noodstroom en nog extra aansluitingen om bijvoorbeeld mobiele aggregaten te koppelen die ook stroom kunnen leveren. Het is ook allemaal veel zwaarder uitgevoerd: je praat wel over vermogens van 4.000 ampère! Als installateur of elektricien loop je in alle fases mee. Je begint in een weiland en als je klaar bent, dan staat er ook echt iets.” Een ‘klus’ voor Hamer begint bij de aansluiting op het middenspanningsnet (alleen hyperscales zitten direct op de hoogspanning). Vanaf het transformatorstation wordt de stroom via hoofdschakelpanelen verdeeld over de datazalen (ook wel serverzalen genoemd) en technische ruimtes. Er worden complexe verdeelsystemen aangelegd met dikke kabels en koperen railkokers die de grote stroomsterktes veilig kunnen transporteren. Daarnaast moet ook de noodstroominstallatie worden geïntegreerd. Het transport, de opslag en de bewerking van data is een economisch speerpunt geworden (datacenter te Eindhoven). “De klant geeft ons bij wijze van spreken z’n portemonnee en zegt: over een jaar moet het draaien.”
21 #3 juni 2025 r t i k e l n a a m Een cruciale voorziening die – binnen milliseconden – automatisch laat overschakelen op UPS-batterijen of dieselaggregaten zodra de netspanning wegvalt. Jansen: “Een heleboel mensen denken dat wij de datakabels ook leggen. Nou, dat is maar minimaal, want dat doet de eigenaar zelf. Ook de racks neerzetten doen we niet. We leveren lege zalen op met verlichting, spanning aan de bovenkant en koeling onder de vloer.” Want servers produceren voortdurend warmte. Zonder koeling zou de temperatuur oplopen tot boven de 50°C, waardoor apparatuur uitvalt of beschadigt. Hamer ontwerpt en installeert daarvoor ‘dedicated’ HVAC-installaties: industriële koelmachines buiten, koelwater dat met behulp van warmtewisselaars onder de vloeren van de datazalen wordt geleid, en airco in de plafonds die de koude lucht naar boven trekken, door de serverracks heen. De retourwarmte gaat terug de grond in, ‘de lucht in’, of wordt op een nuttige manier hergebruikt. De (politiek gestuurde) voorkeur heeft het dan, om het via een warmtenet aan een woonwijk of zwembad te leveren. Alternatieven Het enorme energieverbruik (en de stroomrekening) leidt tot creatieve ideeën uit de markt. Zo is er een datacenter dat aan zijn klanten vraagt om schotjes te plaatsen, op plekken waar geen server in het rack staat. De koude lucht wordt dan niet nodeloos door een lege ruimte getrokken. Een Nederlandse startup bedacht dat de data ook decentraal, dicht bij de eindgebruiker opgeslagen kan worden. Dus met kleine servers, bijvoorbeeld in stookhokken van flatgebouwen. Met de restwarmte kon dan meteen het tapwater voorverwarmd worden. ‘Incooling’ kan ook een oplossing zijn, beweert een andere Nederlandse startup. Daarbij wordt afgekoeld via koelvloeistof in een blokje, dat direct op een chip wordt geplaatst. En natuurlijk: de koeling kan ook simpelweg lager gezet worden, in de Koelinstallatie buffervat. ‘Door AI en bitcoinmining kan het stroomverbruik binnen enkele jaren verdubbelen’
22 #3 juni 2025 www.bals.nl + Montage- en gebruiksgemak + Robuuste kwaliteit + Duurzaam verbonden met mens en natuur Daarom kies ik VARIABOX van Bals Als je contact maakt, doe het dan goed 2024103 BA SA Adv Elektropraktijk 185x132mm.indd 1 06-12-2024 10:44 Aansluitklemmen serie HLAK HORA eTec • Geschikt van 25 mm² – 70 mm² • Compacte en robuuste constructie • Aanrakingsveilig conform DIN EN 50274 • Geschikt voor spanning tot 1000 V AC/DC • Modulair systeem, eenvoudig te koppelen • Snellere installatie; vereenvoudigde schroefmontage • Zowel horizontale- als verticale installatie mogelijk • Smalle bouwvorm Calpe.nl | 0342 - 45 15 44 | Barneveld OPVOORRAAD LEVERING BINNEN 24 UUR
23 #3 juni 2025 r t i k e l n a a m ‘spaarstand’. De meeste servers staan namelijk standaard op standje ‘high performance’. Maar een server die geen taak uitvoert – ook al is dat maar een seconde – gebruikt dan bijna net zoveel energie als een server die volop aan het werk is. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, die voor de handhaving van milieuregels in de regio Amsterdam verantwoordelijk is, gaat daar straks op toezien. “Want door alle servers zuiniger in te stellen, kan zo'n 10 procent aan stroomverbruik worden uitgespaard.” Druk op de ketel Dat datacenters een grote vlucht nemen, is al even aangestipt. De verwachting is, dat door AI en bitcoin-mining het stroomverbruik binnen enkele jaren gemakkelijk kan verdubbelen. Jansen: “Maar het heeft ook te maken met wat er in de wereld aan de hand is. Denk bijvoorbeeld aan het juridisch/geopolitieke aspect, heel actueel nu: overheden en bedrijven vinden het steeds belangrijker dat hun data binnen Europa blijft. En dat trekt dan weer extra klanten naar Nederland.” Voor de Nederlandse installatiebranche levert dat prachtige kansen op. Maar tegelijkertijd stelt die dataexplosie ze voor een probleem: waar haal je de installatiehandjes vandaan? En als je ze niet vindt, zet je dan de deur niet open voor buitenlandse installatiemultinationals die kansen ruiken? Jansen ziet dat gevaar. “Zelf nemen we noodgedwongen bijna geen klussen meer aan – om onze jongens niet over de kling te jagen én om aan bestaande klanten kwaliteit te kunnen leveren.” Intussen doet Hamer er alles aan om personeel te vinden. Samenwerking met scholen, open dagen, traineeships, zij-instromers opleiden, verzin het maar. “De klanten komen eraan”, benadrukt Jansen. “Als je een echte elektricien bent, of een goeie ACV-monteur of lasser, dan zorgen wij dat je in een datacenter aan de gang kunt. Je zit dan niet in de modder te werken, maar in een mooie, schone hal.” Er is ook een alternatieve aanpak: met hetzelfde aantal mensen werken, maar de doorlooptijd verkorten. Dat kan met prefab. Terwijl de fundering van een DC wordt gelegd, kunnen elders de elektrotechnische installaties alvast gemaakt worden, in modules. “70 Procent schat ik, wordt in Apeldoorn helemaal voorbereid. Het hoeft dan op locatie alleen nog maar afgebouwd te worden,” vertelt Jansen. “Denk aan complete schakelkasten of leidingelementen. Zo bouwen we installatiemodules van wel 14 meter lengte, die dan per vrachtwagen naar de locatie gaan.” Datacenters zijn geen standaardprojecten, die conclusie mag wel getrokken worden. Het zijn geavanceerde installaties, die ook nog eens maatschappelijke impact hebben. “Je bouwt iets wat telt – een vitale voorziening waar de hele samenleving op draait.” Maar de gemiddelde Nederlander heeft geen idee. Jansen zelf des te meer: “Laatst zat ik rustig TV te kijken en ja hoor, een pinstoring ergens. Nou, wat ik dan ‘automatisch’ doe is: gauw checken of wij daar ergens aan het werk zijn. Ook ik sta dus eigenlijk de hele tijd ‘aan’. Ja inderdaad, net zoals als een datacenter.” x Datazaal met racks, ladderbanen en voedingskabels. Een datacenter mag er van buiten uitzien als een simpele blokkendoos, van binnen huisvest het hoogwaardige, state-of-the-art installaties. “Er wordt geen kabeltje gelegd zonder plan vooraf.”
Vertegenwoordiging voor Nederland: Hateha B.V. HATEHA.NL MADE TO TOUCH. DESIGNED TO CONTROL. A550 DRAAIDIMMER IN CHAMPAGNE. JUNG.GROUP/A550
#3 juni 2025 25 0 C l u m n a m Is de huisvrouw te automatiseren of is dat kansloos? Huisvrouw tegen GBS; ik meen te weten wie wint Al jaren ben ik overtuigd van de niet te stoppen opmars van gebouwautomatisering in gewone huizen. Ik vertel dat vaak aan anderen. Vakgenoten die ook bezig zijn met klimaattechniek, verduurzaming en energietransitie maar ook op verjaardagspartijen. Bij beide groepen zie en voel ik dat ze me een beetje uitlachen. Want is dat niet een beetje overdreven, thuis de boel automatiseren? En het klinkt ook groots. Gebouwautomatisering van je eigen huis, kom op zeg, doe even normaal. Ik krijg dan vaak de vraag: “Maar wat is dan je huis automatiseren en wat is meet- en regeltechniek in huizen?” Ik leg dan uit dat de meest eenvoudige vorm van meten en regelen de thermostaat is in de kamer. Die meet de temperatuur in de kamer en staat hij op 20 en is het 19, dan zal hij een signaal aan de CV ketel geven van aan jij. Totdat het 20 graden wordt. Dan komt het signaal: uit jij. Als je dat vertelt, snappen ze het maar dan komt direct de opmerking dat dit nog geen automatiseren is. En dat klopt op zich. Maar als ik dan vraag of ze de verlichting van de veranda in de tuin met de hand aan- en uitzetten, dan is men verrast. Ze moeten dan toegeven dat ze dit ingesteld hebben op een App op de telefoon. Ik confronteer ze dan met het woord programmeren. Dat instellen in de App noem ik programmeren. Hee, dat begint al verdacht veel op automatiseren te lijken. Maar nee, dat wordt afgezwakt. En terecht hoor. Want een gebouw automatiseren, dan denk ik ook aan een fysieke computer(box) die van alles en nog wat in huis aanstuurt en uitleest. Maar als je met ze verder praat, dan blijkt dat ze ook al wel een vorm van EMS in huis hebben, een Energie Management Systeem. Immers, men is overgegaan op een dynamisch energiecontract en de zonnepanelen zorgen met het EMS en het energiecontract dat de auto inmiddels oplaadt met negatieve kosten. Want ja, ze laten me dan triomfantelijk zien dat ze gister- toevallig zondag- een negatieve elektriciteitstarief hadden van -0,28 cent per kilo Watt uur. Ik vraag hen of ze het laden dan op dat tijdstip ook zelf starten maar nee, dat doet “de App” vanzelf. Als je al die verhalen opstapelt, dan begint het al aardig op automatisering te lijken van de huissituatie. En ja, die ene box die alles gaat regelen is nog iets verder weg maar een kwestie van tijd. En of het een box wordt of dat dit “de cloud” wordt? Ik denk dat laatste, eigenlijk nog enger. Opvallend is dat bovenbeschreven gesprekken over het huis, plaatsvinden met mannen. Mannen onder elkaar. Maar uit eigen ervaring weet ik dat mannen en gebouwautomatisering het helemaal niet voor het zeggen hebben thuis. Dat zijn de partners, vaak vrouwen die als een soort box het huis regelen en een soort van automatiseren. De box is eigenlijk wat je ook “huisvrouw” kan noemen. Want na het warme eten, moet de afwasmachine aan. En niet pas om 11 uur ’s avonds als de prijs van de elektriciteit lekker laag is, maar nu ! En nu is 19.00 uur het absoluut hoogste prijspunt van de dag. Waarom? Omdat om half 11, vlak voor het naar bed gaan, de afwasmachine moet worden uitgeruimd zodat we morgen met een schone lei kunnen beginnen. En als we dan naar boven gaan om 11 uur, dan gaan de ramen direct open. Ik kan roepen over balansventilatie en dat we verse lucht via de plafondrooster krijgen die door filters veel schoner is dan de directe buitenlucht met allemaal roetdeeltjes, maar het is kansloos. Dat roepen is overigens overgegaan in mompelen en op dit moment denk ik het alleen nog maar. Want: ik heb daarover niks te vertellen. We slapen al 40 jaar met het raam open en zetten al 35 jaar de afwasmachine aan om zeven uur en dat blijft zo. Punt. Dus tja. De automatisering in huizen zal de komende jaren steeds meer vorm krijgen. Maar of “die box” het gaat winnen van “de huisvrouw”? Ik denk dat ik het antwoord weet. Nico van Leeuwen ROVC
www.elektropraktijk.nlRkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=