TWINTIGSTE JAARGANG FEBRUARI 2025 # 1 Warehouse Een distributie-centrum bouwen Topcoaches ‘TopCoaches van het Jaar’ geroemd voor maatschappelijke impact Starters Starters en andere durfals aan het woord USP Duurzaam installeren ONAFHANKELIJKE PRAKTIJKINFORMATIE VOOR DE ELEKTROTECHNISCHE BRANCHE
FINDER RELAIS NEDERLAND B.V. Dukdalfweg 51 / 1041 BC AMSTERDAM Tel.: +31 (0)20 615 65 57 E-mail: finder.nl@findernet.com findernet.com TIJDSCHAKELKLOKKEN SERIE 12 De Serie 12 is een reeks tijdschakelklokken voor dag-, week- en Astro programma’s. Afhankelijk van het type verkrijgbaar in 1- of 2-kanaals uitvoering, programmeerbaar via de joystick of via een smartphone met de Finder Toolbox-app. Geschikt voor 35 mm railmontage (EN 60715) 12.81 - Astro tijdschakelklok - 35 mm breed - 1 wisselcontact 16 A - Astrotijden - Programmeerbaar via NFC 12.A2 - Astro tijdschakelklok met weekprogramma - 35 mm breed - 2 wisselcontacten 16 A, onafhankelijk programmeerbaar - Astrotijden, vaste tijden, puls - Programmeerbaar via NFC 12.A4 - Astro tijdschakelklok met weekprogramma - 35 mm breed - 1 wisselcontact 16 A - Astrotijden, vaste tijden, puls - Programmeerbaar via NFC - 1 analoge uitgang: 0 - 10 V of PWM 12.B2 - Astro tijdschakelklok met jaarprogramma - 35 mm breed - 2 wisselcontacten 16 A , onafhankelijk programmeerbaar - Astrotijden, vaste tijden, puls, astro puls - Programmeerbaar via Bluetooth en NFC - Uitbreidbare in- en uitgangen via Bluetooth (Type 1Y.P2 en Type 13.21-B) - Synchroniseerbaar via draadloze GPS-antenne (Type 012.BG.8.230) Meer informatie - - - - - - - - - - - - - - - - - -
#1 februari 2025 4 o l u m n C i n Warehouse Een distributiecentrum bouwen Het leven van de gemiddelde installateur wordt er niet gemakkelijk op, met al die milieumaatregelen. Maar zoals Johan Cruijff al zei: “Elk nadeel hep z’n voordeel!” Want wie ‘duurzaamheid’ niet ziet als een beer op de weg, maar als een kans om zich te onderscheiden, die wacht een mooie toekomst. Topcoaches ‘TopCoaches van het Jaar’ geroemd voor maat- schappelijke impact Drie praktijkbegeleiders uit de technische installatiebranche zijn onderscheiden voor hun bijzondere kwaliteiten. Maatschappelijke betrokkenheid en impact vormden een centraal thema bij de TopCoach van het Jaar-verkiezing 2024, zo bleek uit de juryrapporten. De jury heeft 10 december, tijdens een feestelijke uitreiking in de Utrechtse Jaarbeurs, Ron Dupuis, Harold Hellings en Kornee van Terheijden de titel ‘TopCoach van het Jaar 2024’ toegekend in de respectievelijke categorieën Grootbedrijf, Opleidingsbedrijf en Mkb. 20 14 Erfenis Techniek Nederland moet binnenkort verder zonder Doekle Terpstra, die na twee zittingstermijnen terugtreedt als voorzitter van de belangenorganisatie. Niemand schijnt onmisbaar te zijn, toch wacht Terpstra’s opvolger een zware klus: het zijn grote schoenen om te vullen. Maar wat is de erfenis van Doekle Terpstra? De geboren Fries (Witmarsum, 1956) trad in februari 2017 aan als voorzitter van Techniek Nederland, het voormalige UNETO-VNI. Hij had er al een flink bestuurlijk leven opzitten, met tal van functies. Zo was hij onder (veel) meer bestuursvoorzitter van Hogeschool Inholland, het Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV), de HBO-raad en de Koninklijke Nederlandsche Schaatsenrijders Bond (KNSB). Een van de grootste verdiensten van Doekle Terpstra was dat hij steeds de schijnwerpers wist te richten op het belang van techniek in het algemeen en de installatiesector in het bijzonder. Zijn vertrek markeert het einde van een tijdperk waarin hij met tomeloze energie heeft gestreden voor een sterker, innovatiever en inclusiever technisch vakgebied. Onder zijn leiding werd Techniek Nederland meer dan een brancheorganisatie; het werd een beweging. Hij zag techniek niet als een losstaand vakgebied, maar als een essentiële pijler voor maatschappelijke uitdagingen zoals de energietransitie, de woningbouw en de verduurzaming van Nederland. Zijn boodschap was helder: zonder technische vakmensen komen we nergens. De afgelopen jaren kampte de sector met een nijpend tekort aan vakmensen. Terpstra trok aan de bel bij de politiek, het bedrijfsleven en het onderwijs. Hij pleitte voor betere samenwerking tussen mbo-instellingen en bedrijven, meer zij-instroom en een positiever imago van technische beroepen. Dankzij zijn inspanningen kregen techniek en vakmanschap de erkenning die ze verdienen. Zijn leiderschap was visionair en verbindend. Of het nu ging om duurzaamheid, digitalisering of diversiteit in de sector, Terpstra wist bruggen te slaan tussen bedrijven, scholen en de overheid. Hij begreep als geen ander dat innovatie niet alleen draait om technologie, maar vooral om mensen. De uitdagingen in de techniek zijn nog lang niet voorbij, maar dankzij Terpstra staat er een stevige basis. De vraag is: wie pakt de fakkel op en gaat verder op het pad dat hij heeft geplaveid? Ton Brands Hoofdredacteur
#1 februari 2025 5 n h o u d I o u d h Starters Starters en andere durfals aan het woord In deze terugkerende rubriek komen durfals aan het woord. Starters, doorstarters, markttoetreders, uitvinders. Hun succesverhalen zijn de inspirerende voorbeelden in deze moeilijke tijden. ElektroPraktijk sprak deze keer met Koop Drost, van Drenergie in Zuidwolde. “Ik ben van mening dat als je met teveel geld gaat beginnen, je nooit een goede ondernemer wordt.” USP Duurzaam installeren Als het gaat om duurzaamheid, gaat het in de installatiesector al snel over energie besparen en uitstoot verminderen. Maar duurzaamheid is een veel breder begrip en kan bijvoorbeeld ook gaan over het minimaliseren van de impact op het milieu door het verminderen van afval en het gebruik van duurzame en milieuvriendelijke materialen. In hoeverre staan installateurs stil bij dergelijke vormen van duurzaamheid? En verder in dit nummer Doekle Terpstra vertrekt bij Techniek Nederland 7 Wasco breidt uit met elektraassortiment 7 Nieuwe norm voor Persoonlijke valbeveiligingssystemen 8 Ontwikkelen normdocument voor slimme warmtepompen 8 NAL-monitor vernieuwd, laadinfrastructuur beter in kaart 9 Nieuwe klimaatgegevens voor de bouwsector 9 Onderzoek naar arbeidstijden in de techniek 11 ‘Besteed eenvoudig werk onderhands uit’ 11 Column ROVC 23 Column Berry van Egten 35 Productnieuws 37 Colofon 42 Adverteerdersindex 42 1 36% 26% 0% 3% 1% 0% 23% 2% 6% 1% 1% Perceptie van duurzaamheid – Installateurs en hun klanten Q: Wat zijn volgens u de hoofdeigenschappen van een duurzame oplossing? [Top-10] Q: Wanneer uw klanten vragen om duurzame oplossingen, wat bedoelen ze dan meestal? [Top-10] Base: n= 100, alle installateurs Installateurs 45% 17% 16% 10% 8% 8% 8% 6% 3% 2% 11% Energie-efficiëntie/ energiebesparing Gebruik van hernieuwbare energiebronnen lange levensduur Met een lage CO2-voetafdruk Gemaakt van gerecyclede/ duurzame materialen Producten die herbruikbaar zijn Bespaart geld Gezonder voor milieu en welzijn Heeft een groen label Lage onderhoudskosten Weet niet/geen mening Klanten Base: n= 76, Als klanten vragen om duurzame oplossingen TWINTIGSTE JAARGANG FEBRUARI 2025 # 1 Warehouse Een distributie-centrum bouwen Topcoaches ‘TopCoaches van het Jaar’ geroemd voor maatschappelijke impact Starters Starters en andere durfals aan het woord USP Duurzaam installeren ONAFHANKELIJKE PRAKTIJKINFORMATIE VOOR DE ELEKTROTECHNISCHE BRANCHE €15,00 Bij de voorpagina 26 30
WEEGSCHAALSTRAAT 50 7324 BH APELDOORN T. 055 5998200 F. 055 5998219 van AtotZ www.geyer.nl Of het nu gaat om grote projecten of om kleine, ú en úw wensen staan bij GEYER in de spotlights. Goede kwaliteit en een duidelijk persoonlijk advies spelen daarbij de hoofdrol. Een betrouwbaar product, nauwkeurige assemblage en stipte levering, hebben bij GEYER altijd de hoogste prioriteit. OP ZOEK NAAR EEN VERDEELKAST VOOR UW PV INSTALLATIE...? Kijk voor onze vacatures www.geyer.nl of scan de QR-code.
7 #1 februari 2025 a M r k t n i e u w s Doekle Terpstra vertrekt bij Techniek Nederland Wasco breidt uit met elektra-assortiment Foto: Harry Strauss, image4you Doekle Terpstra treedt uiterlijk op 30 juni terug als voorzitter van Techniek Nederland. Zijn tweede en statutair laatste zittingstermijn is op 1 februari 2025 formeel afgelopen. Terpstra blijft nog in functie tot er een nieuwe voorzitter is gevonden. Zijn opvolger verwacht de brancheorganisatie dit voorjaar bekend te kunnen maken. Doekle Terpstra is sinds 2017 voorzitter van Techniek Nederland. Tijdens zijn voorzitterschap heeft hij zich onvermoeibaar ingezet voor het versterken van de technieksector. Terpstra slaagde er keer op keer in om de aandacht te vestigen op onder meer de cruciale rol van installateurs in de energietransitie en het grote maatschappelijk belang van het technisch beroepsonderwijs. Op de kaart gezet Algemeen directeur Erik van Engelen van Techniek Nederland vindt dat de branche veel aan Terpstra te danken heeft. “Hij heeft Techniek Nederland en de technieksector stevig op de kaart gezet, zowel bij beleidsmakers en politici als in de media. Zijn opvolger kan voortbouwen op wat Doekle heeft neergezet.” Foto: Techniek Nederland Technische groothandel Wasco uit Apeldoorn heeft het assortiment met elektra uitgebreid. Dankzij de strategische samenwerking met zusterbedrijf Rexel Nederland is het aanbod nu veel completer als het gaat om specifieke elektraproducten die aansluiten bij de behoeften van professionals in de installatiebranche. Van elektra voor airco-, ventilatie en verwarmingssystemen tot oplossingen voor sanitair installaties: alles wat W-installateurs nodig hebben onder één dak. “Met deze uitbreiding zetten we een belangrijke stap in het ondersteunen van Winstallateurs, met name door randzaken te vereenvoudigen ,” aldus Xander Hagens, Commercieel Directeur bij Wasco. “De samenwerking met Rexel Nederland heeft ervoor gezorgd dat we sneller en flexibeler kunnen inspelen op deze vraag vanuit de markt. Bovendien kunnen onze klanten nurekenen op een nóg breder assortiment.” Totaaloplossingen De uitbreiding sluit aan bij de groeiende behoefte aan totaaloplossingen binnen de W-installatiebranche. Met dit aanvullende aanbod maakt Wasco het mogelijk om zowel installatiematerialen als bijbehorende elektra gemakkelijk en efficiënt in te kopen. Met deze assortimentsuitbreiding biedt Wasco nu ook (opbouw) schakelmateriaal, waterdicht schakelmateriaal, elektrabuizen, thermostaatkabels en meer. Dit betekent voor Winstallateurs minder schakelen tussen leveranciers en meer focus op het werk. “Onze klanten willen ontzorgd worden”, voegt Xander Hagens toe. “Met deze uitbreiding bieden we niet alleen meer producten, maar laten we ook zien dat we zoveel mogelijk inspelen op de behoeften van installateurs.” Het startassortiment elektra is per direct te verkrijgen via de Wasco-webshop. In het eerste kwartaal worden ook de 36 vestigingen voorzien van het startassortiment. Het elektra-assortiment wordt dit jaar verder uitgebreid om installateurs bij alle W-installaties te kunnen bedienen op dit vlak.
8 #1 februari 2025 a M r k t n i e u w s Ontwikkelen normdocument voor slimme warmtepompen Foto: Gosia K. Nieuwe norm voor Persoonlijke valbeveiligingssystemen De EN 363 biedt specificaties voor persoonlijke valbeveiligingssystemen. Met de vertaling van de NEN-EN 363:2018 naar het Nederlands is nu een vertaalde versie beschikbaar. Deze norm zorgt voor meer duidelijkheid en bevat belangrijke aanvullingen. De NEN-EN 363:2018 nl beschrijft de algemene eigenschappen van persoonlijke valbeveiligingssystemen en geeft voorbeelden van de verschillende types: gebiedsbegrenzing, werkondersteuning, toegangs- en positioneringstechnieken met lijnen, valstop, redding. Daarnaast biedt de norm een duidelijker beeld van hoe de afzonderlijke onderdelen tot een compleet systeem kunnen worden samengesteld. Belangrijk om te vermelden is dat de norm geen basis vormt voor EG-typeonderzoek, wat eerder tot verwarring leidde. Deze versie vervangt de EN 363:2008 en bevat verder verwijzingen naar relevante Europese CEN/TC 160-normen, voor betere aansluiting op andere normen, en verbeterde figuren. Foto: This is Engineering Landelijk wordt hard gewerkt aan oplossingen voor het probleem van netcongestie. Het slim aanstuurbaar maken van net-intensieve apparaten als, laadpalen, warmtepompen, thuisbattterijen en zonne-omvormers, is een manier om bij te dragen aan die oplossing. Hiermee kan namelijk flexibiliteit worden ontsloten voor een optimaal gebruik van het net. Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie Instituut (NEN) is door het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG) gevraagd om te verkennen hoe het maken van marktbrede afspraken in de vorm van normen hieraan kan bijdragen. Om een slimme aanstuurbaarheid van net-intensieve apparaten te kunnen realiseren, heeft het ministerie NEN in eerste instantie naar de mogelijkheden gevraagd voor het ontwikkelen van een normdocument voor slimme warmtepompen. De exacte scope van het document wordt nog bepaald. Bredere verkenning Het is verstandig dit onderwerp tegelijk ook breder te bekijken, omdat het niet wenselijk is om voor ieder (net-intensief) apparaat een zelfstandige norm te ontwikkelen. Het is bijvoorbeeld een mogelijkheid om een overkoepelende norm of normenstelsel te maken voor slimme net-intensieve apparaten. Daarom doet NEN tegelijkertijd een verkenning of en hoe dit gerealiseerd kan worden. Stakeholderbijeenkomst 13 maart Op 13 maart is er een stakeholderbijeenkomst voor alle belanghebbenden bij NEN in Delft. De dag bestaat uit twee delen. Tijdens de bijeenkomst wordt zowel het nieuw te ontwikkelen normdocument voor slimme warmtepompen besproken, als een brede verkenning naar een overkoepelende norm of normenstelsel voor alle slimme apparaten. Voor het normdocument over slimme warmtepompen geeft NEN informatie over hoe belangstellenden kunnen deelnemen aan het ontwikkelingsproces. Dit onderdeel is virtueel bij te wonen, van circa 13.30 tot 15.00 uur. Voor de rest van de dag is fysieke aanwezigheid vereist. Meer informatie: Daphne de Wit, e-mail: e.e@nen.nl.
9 #1 februari 2025 a M r k t n i e u w s Nieuwe klimaatgegevens voor de bouwsector Foto: Michal Jarmoluk NAL-monitor vernieuwd, laadinfrastructuur beter in kaart Afbeelding: NAL De NAL-monitor is sinds medio december een dashboard. Alle gegevens over laadinfrastructuur in Nederland zijn nu op één plek te vinden. Het dashboard brengt laadinfrastructuur nog beter in kaart; gebruikers kunnen zelf bepalen welke data ze willen zien. Dit dashboard toont de stand van zaken van laadinfrastructuur in Nederland. In het dashboard worden uitsplitsingen gemaakt voor aantallen laadpunten per type, snellaadpunten, het landelijk dekkend netwerk, de laaddruk, het aantal stekkerauto’s per laadpunt, de beoordeling van laadinfrastructuur en de laadmix. Cijfers worden voornamelijk getoond op landelijk en NAL-regio niveau, en waar mogelijk op provincieniveau en gemeenteniveau. Het is ook mogelijk om gedetailleerde tabellen weer te geven door op de bijbehorende knoppen te klikken. Op deze manier is ook informatie per gemeente inzichtelijk. Ook zijn interactieve kaarten bereikbaar via dit dashboard, en is informatie over de gehanteerde definities en methodes te vinden. https://laadinfrastructuur.databank.nl/ De norm NEN 5060:2021 wordt ingrijpend vernieuwd. Deze norm beschrijft de referentieklimaatgegevens voor gebouwen. Deze aanpassing speelt in op de uitdagingen van klimaatverandering en zorgt ervoor dat gebouwen beter bestand zijn tegen zomerse hitte. Toekomstige bouwprojecten krijgen te maken met strengere eisen voor energiezuinigheid en comfort. Dat betekent dat er anders gebouwd gaat worden. NEN 5060 maakt gebruik van historische klimaatgegevens om het referentieklimaat vast te stellen, zoals buitentemperaturen, luchtvochtigheid, zoninstraling en windsnelheid. Zo helpt de norm bij de ontwikkeling van energiezuinige gebouwen met een prettig binnenklimaat die bestand zijn tegen het toekomstige klimaat. Het raadplegen van de historische klimaatgegevens is niet langer voldoende in een wereld met steeds hetere zomers en extremer weer. Impact van de wijziging is groot Deze herziening heeft effect op de hele sector. Voor ontwerpers, architecten, installateurs en bouwbedrijven betekent dit dat ze hun werkwijze moeten aanpassen. Het vraagt om een grote verandering in de manier waarop in de toekomst wordt gebouwd. Deze herziening heeft ook invloed op ingrijpende renovatieprojecten. Daarmee zijn gebouwen beter voorbereid op zomerse hitte en wordt voldaan aan de verwachtingen van de gebruikers. Organisaties die mee willen denken over deze herziening, kunnen zich tot 1 maart 2025 melden. De werkgroep start in het voorjaar van 2025. Organisaties die actief zijn in de vastgoed-, bouw- of installatiebranche zijn welkom. Het ministerie van VRO staat in voor een groot deel van de kosten. De rest van de financiering wordt door de deelnemers samen gedragen. Nadere informatie: Annet van der Horn (consultant bij NEN-bouw), e-mail: bouw@nen.nl.
10 #1 februari 2025 Straatkast kopen? Met een straatkast heb je een veilige behuizing voor het aanbrengen van elektro technische inhoud. ✓ Uit voorraad leverbaar ✓ Scherpste prijs van de markt ✓ Ruime keuze uit diverse maatvoeringen en indelingen www.bals.nl + Montage- en gebruiksgemak + Robuuste kwaliteit + Duurzaam verbonden met mens en natuur Daarom kies ik VARIABOX van Bals Als je contact maakt, doe het dan goed 2024103 BA SA Adv Elektropraktijk 185x132mm.indd 1 06-12-2024 10:44
11 #1 februari 2025 a M r k t n i e u w s Onderzoek naar arbeidstijden in de techniek Foto: Como una Reina, Jose Malagon Arenas Foto: StockSnap ‘Besteed eenvoudig werk onderhands uit’ Techniek Nederand werkt samen met vakbonden en andere werkgeversorganisaties in de Vakraad Metaal en Techniek om de sector toekomstbestendig te maken. Daarom start binnenkort een onderzoek naar arbeidstijden. De initiatiefnemers vragen nadrukkelijk om input. Het onderzoek wordt uitgevoerd door Déhora Consultancy Group, een onafhankelijk bureau. Leden van Techniek Nederland ontvangen een mail met een link naar de vragenlijst. Deelnemen helpt om inzicht te krijgen in belangrijke onderwerpen zoals: pieken en dalen in het werk, werktijden, vakantieverlof, reistijd bij karweiwerk, bereikbaarheidsdiensten. Werk in de infrastructuur wordt veelal uitgevoerd door kleinere bedrijven. Deze mkbbedrijven bieden samen een derde van de (vaak regionale) werkgelegenheid in de sector. Om hun vakmanschap en praktische innovatiekracht te behouden, is continuïteit van passend werk nodig. Bouwend Nederland, MKB INFRA, Vereniging van Waterbouwers, Cumela en Koninklijke Vereniging van Hoveniers en Groenvoorzieners (VHG) vragen opdrachtgevers om de mkb-bedrijven in te zetten op hun uitvoeringskracht. Het Economisch Instituut voor de Bouw heeft in beeld gebracht hoe groot de rol is die kleine infrabedrijven en groenbedrijven spelen in de markt. Veel infrawerk wordt namelijk uiteindelijk uitgevoerd door deze bedrijven. Van deze mkbbedrijven komt bijna 45 procent van hun omzet uit werken met een bouwsom onder de 150.000 euro, vaak in een RAW- of raamcontract. De trend is dat opdrachtgevers in veel gevallen kiezen voor (meervoudige) aanbestedingen. Ook voor het kleinere werk, waar de Aanbestedingswet ze helemaal niet tot een aanbesteding verplicht. Dat kost bedrijven veel rekenwerk, onnodige kosten en schaarse personeelscapaciteit. Terwijl opdrachtgevers behoefte hebben aan een vakman die ‘de klus’ snel en goed uit kan voeren. ‘Houd makkelijk wat makkelijk kan’ Veel werk dat we aan onze infra moeten uitvoeren, betreft werk dat bedrijven vanuit hun vakmanschap op kunnen lossen. Dit werk kan, als het niet al te ingewikkeld is, zelfs tot een bedrag van ruim 5 miljoen euro, via een enkelvoudig onderhandse procedure of raamcontract uitbesteed worden. Belangrijk is de projectopzet en projectaanvraag in die gevallen ook eenvoudig en kleinschalig te houden, waardoor de mogelijkheid bestaat om lokale bedrijven met de laagste CO2-footprint en de hoogste maatschappelijke regionale waarde uit te nodigen. En dat komt niet alleen een vlotte uitvoering met praktische innovaties ten goede, daarmee wordt ook de lokale werkgelegenheid gestimuleerd. Samenwerking Het onderzoek laat ook zien dat de markt voor kleinere infrabedrijven in beweging is. Zo vragen gemeenten steeds vaker ondersteuning in de voorbereiding van ontwerp en omgevingsmanagement. Dat vraagt om sterke adviesvaardigheden en kennis van wet- en regelgeving. Verder is te zien dat projecten integraler worden, waarbij meer specialismen en disciplines worden gebundeld. Kleine bedrijven kunnen daarop inspelen door samen te werken, bijvoorbeeld in een combinatie. Ten slotte biedt het werk aan de energienetwerken, waar nog relatief weinig MKBbedrijven actief zijn, óók voor kleinere bedrijven aanknopingspunten voor groei. Het rapport is te downloaden via de volgende link: https://bit.ly/4g7mycj.
Productdesign met oog voor esthetiek en duurzaamheid. Gemaakt met passie en verantwoordelijkheidsgevoel. Busch-art linear®. Verkrijgbaar in de complete productlijn: zowel mechanische als elektronische schakelaars. Net als slimme innovaties voor KNX en Busch-free@home®. Thinking about tomorrow BUSCH-ART LINEAR® busch-jaeger.nl/busch-art-linear
13 #1 februari 2025 a M r k t n i e u w s ISSO-Rapport ‘Innovatie Analyse technieksector 2024’ Met het ISSO-Rapport 111125 ‘Innovatie Analyse technieksector 2024’ geeft ISSO nieuw inzicht in de kennisbehoefte voor huidige en opkomende technologieën. Het biedt de branche een compleet overzicht van het verwachte ontwikkeltempo van opkomende technologieën en welke bijscholing daarvoor nodig is. Tevens is er aandacht voor de relatie tussen technologieën en soft skills, het huidige bijscholingsaanbod en de match tussen deze onderwerpen De termijnen waarbinnen partijen – volgens het rapport – moeten investeren in bijscholing, zijn in het onderzoek in drie categorieën opgedeeld. Categorie 1 is de korte termijn van 0 – 1 jaar, categorie 2 de middellange termijn van 1 – 3 jaar en de lange termijn van 3 tot 5 jaar. Gelijktijdig stelt ISSO vast dat de manier waarop mensen leren verandert. Leertrajecten worden korter, maken gebruik van meer diverse leermiddelen en zijn specifieker gericht op kennis en vaardigheden. Het vastleggen en erkennen van vaardigheden en eisen (vakmanschap) vindt in de toekomst plaats via persoonlijke bewijzen. Het ISSO-rapport 111125 ‘Innovatie Analyse technieksector 2024’ is beschikbaar via BouwZo.nl.
a W r e h o u s e Een vierkante doos, of is er (veel) meer aan de hand? Een distributie- centrum bouwen #1 februari 2025 14 PLUS DC te Oss, gevelaanzicht.
#1 februari 2025 r t i k e l n a a m 15 Het leven van de gemiddelde installateur wordt er niet gemakkelijk op, met al die milieumaatregelen. Maar zoals Johan Cruijff al zei: “Elk nadeel hep z’n voordeel!” Want wie ‘duurzaamheid’ niet ziet als een beer op de weg, maar als een kans om zich te onderscheiden, die wacht een mooie toekomst. Tekst: Martin Bongers Locatiefoto’s Oss: PLUS (Corporate Communications) en portretfoto: Groenewout Logistics & Supply Chain Consulting lk warehouse heeft z’n eigen toepassing. En elke toepassing vraagt om een eigen logistiek proces. De orderpick voor webshops of winkels ziet er heel anders uit dan het warehousen van, bijvoorbeeld, CVketels. Anders dan bij elk ander gebouw, zou het daarom ideaal zijn dat we eerst het proces bedenken, waarna de ‘doos’ eromheen gebouwd wordt. Maar helaas: tussen droom en daad... Er zijn nu eenmaal beleggers en ontwikkelaars die liever multifunctioneel bouwen, om zo vaak mogelijk te kunnen verhuren. Toch bieden beide opties kansen voor installateurs. In het eerste geval kan er hoogwaardig maatwerk worden geleverd (procestechniek en smart building technologie), in het tweede geval moet juist worden nagedacht over flexibele, modulaire E- en W-installaties. Kansen voor de installateur Zijn er nog meer ‘DC-eigenaardigheden’? Waar een installateur z’n voordeel mee kan doen? Zeker wel! Zo zijn DC’s vaak 24/7 in gebruik, met laadperrons (docks) die voortdurend open en dicht gaan. De vloer moet vaker dan in een ander gebouw schoongemaakt worden, personeel en chauffeurs moeten kunnen douchen, vrachtwagens en heftrucks moeten aan de laadpaal… Dit vraagt om vloerverwarming en -koeling, om douchewarmte- en waterterugwinning middels infiltratiekratten, om energiezuinige gebouw- en terreinverlichting, om PV’s op de daken, om batterijen, etcetera. E Plus DCL werk aan de kabelgoten. Stijn Belt, Director Customer Projects bij Groenewout Breda (Logistics & Supply Chain Consulting).
#1 februari 2025 16 e b o u w a u t o m a t Een ander kenmerk van DC’s (zie de recente nieuwsberichten hierover) is ‘veiligheid en welzijn’, of beter gezegd: het gebrek daaraan. Dus zijn er mogelijkheden voor intelligente brandveiligheidsinstallaties, voor luchtbehandeling en ventilatie. In dezelfde categorie zit de actuele aandacht voor geluid en verlichting, inclusief meer ‘echt daglicht’. Stijn Belt is Director Customer Projects bij Groenewout Breda, een adviesbureau dat zich beweegt op het snijvlak van supply chain, logistiek, procestechnologie en duurzaamheid – zowel strategisch als operationeel. Belt merkt op “dat de (LED) verlichting in een modern DC bijna nooit meer ‘aan’ of ‘uit’ is, maar constant op bijvoorbeeld 10 procent zit.” Zodra iemand binnen een bepaald bereik komt, zorgen sensoren voor gepersonaliseerd licht; licht wat bij de taak of bij de werkplek hoort. Volgens Belt is er trouwens een kleine tegenspraak met de hele duurzaamheidsambitie: “DC’s worden eigenlijk juist steeds meer verlicht, zij het op een slimme manier. Dat heeft met welzijn te maken (mensen voelen zich beter, presteren beter) maar ook met de toenemende complexiteit van de handling. Het is steeds minder ‘pallet schuiven’, steeds meer precisiewerk. Value added services waarbij je beter licht nodig hebt.” De toenemende elektrificatie van DC’s tot slot (denk aan ICT, robots, autostores en conveyors) vereist een vergaande, maar CO2-neutrale en duurzame energiehuishouding. Belt: “Door die elektrificatie ontstaat en passant een nieuwe uitdaging: de isolatiewaarde is tegenwoordig optimaal en tegelijkertijd ontwikkelt de mechanisatie dermate veel warmte, dat ‘verwarmen’ niet langer een main issue is. Het gaat juist steeds meer om het koelen van een DC.” Voor een installateur betekent dit dat de berekening voor een klimaatinstallatie moet gebeuren vanuit de koelbehoefte, in plaats vanuit de verwarmingsbehoefte. Belt: “Een expertise waar een goede installateur zich mee kan onderscheiden.” Duurzaamheid als concurrentievoordeel Een DC bouwen, volgens de moderne criteria (zoals BREAAM, zie later) is meer dan ooit teamwork. De installateur is onderdeel van het plannings- en ontwerpteam en adviseert in die fase al over duurzaamheidstoepassingen. Dat biedt ‘Verwarmen is niet langer een main issue. Het gaat steeds meer om het koelen van een DC’ De mechanisatie van het DC in opbouw. Nogmaals de mechanisatie in opbouw.
#1 februari 2025 r t i k e l n a a m 17 weer kansen voor kennisintensieve bedrijven. Knowhow wordt, naast de ‘handjes’, steeds meer dé selectiefactor. Dit wordt nog eens versterkt door milieuwetgeving. De zogenaamde ‘Corporate Sustainability Reporting Directive’ (CSRD) bijvoorbeeld, vereist van grote aannemers en opdrachtgevers een gedegen materialen-herkomstadministratie. De installateur (zelfs een kleinere) wordt dan tegen wil en dank een data-leverancier. Maar wie dat nu slim doet, staat straks vooraan. Een voorbeeld: het PLUS DC in Oss Tussen 2020 en ‘23 liet supermarkt PLUS, op het op bedrijventerrein Vorstengrafdonk in Oss, een innovatief DC bouwen. Het megagebouw is ruim 46.000 vierkante meter groot. Inclusief de omliggende ruimte voor logistiek, parkeren en ‘groen’ was daarvoor ruim 9 hectare grond nodig (dat zijn bijna twintig voetbalvelden). Vanuit de 92 (!) laad- en losdocks worden circa driehonderd winkels beleverd. Extreme duurzaamheid was van meet af aan het uitgangspunt. Bij ‘duurzaamheid’ wordt doorgaans vooral aan materiaalkeuze en energiebesparing gedacht, maar PLUS ging verder en deed twee dingen: in de eerste plaats werd het DC volledig gemechaniseerd en in de tweede plaats werd er gebouwd volgens de zogenaamde BREEAM-methodiek. Bij die methodiek wordt (ook) veel aandacht besteed aan mens, dier en plant. Wat die mechanisatie betreft: in traditionele DC’s wordt veel gelopen, gesjouwd, getild, met heftrucks gereden en ga zo maar door. Door veel van die handelingen te mechaniseren en automatiseren worden werkklimaat en veiligheid aanzienlijk verbeterd – en worden ruggen en knieën gespaard. Tegelijkertijd wordt de efficiency op een hoger niveau gebracht. De BREEAM-methodiek zal niet bij iedere installateur bekend zijn. Kortweg: het is een internationale ‘meetlat’ om de duurzaamheidskeuzes die tijdens de (ver) bouw van een industrieel pand gemaakt worden, objectief te kunnen waarderen. Voorbeeldje: de mate en kwaliteit van het daglicht in het pand, of mate waarin regenwater wordt hergebruikt, is goed voor een aantal ‘credits’. Hoe meer van zulke credits, hoe hoger de BREEAMcertificering. Het PLUS-DC werd uiteindelijk beloond met de hoogst mogelijke: outstanding. Voor- en nadelen van BREEAM Een direct voordeel van de methodiek is dat alle panden, die volgens die methode gebouwd zijn, op dezelfde duurzaamheidsaspecten met elkaar vergeleken kunnen worden. Interessant voor beleggers en voor hún klanten, de gebruikers. Maar juist daardoor komen ook de indirecte voordelen aan bod. Doordat de mate van duurzaamheid objectief meetbaar is geworden, kan de overheid de bouw van dergelijke DC’s stimuleren met fiscale maatregelen. Het nieuwbouwen van een super duurzaam DC kan dan in veel gevallen zelfs aantrekkelijker zijn dan het neerzetten van een iets minder duurzaam pand, of het verbouwen van een bestaand magazijn. Hierin schuilt meteen klein puntje van kritiek. De methodiek loopt in haar ambitie vóór op de markt. En dat is misschien wel noodzakelijk, anders is er helemaal ‘Het nieuwbouwen van een super duurzaam DC kan aantrekkelijker zijn dan het neerzetten van een iets minder duurzaam pand’ Achter de schermen.
PRO LINE Exclusief voor de installateur ECO-DIM.02 PRO (R,L,C) a 0-250W led a Vervangbare + extra zekering a Ondiepe inbouw (23mm) a MIN & MAX afstelling DE FAVORIET VAN DE INSTALLATEURS ECO-DIM.03 PRO (R,L,C) a 0-700W led a Vervangbare + extra zekering a Ondiepe inbouw (23mm) a MIN & MAX afstelling SPECIAAL VOOR GROTERE INSTALLATIES ECO-DIM.04 PRO (R,C) a 0-200W led a Goedkoopste in de markt a Ondiepe inbouw (23mm) a MIN & automatische MAX afstelling DIMMEN HOEFT NIET DUUR TE ZIJN ECO-DIM.05 PRO (R,L,C) a 2 x 0-200W led a Wisselschakeling per kanaal a Ondiepe inbouw (23mm) a 2 x MIN & 2 x MAX afstelling DUO DIMMER MET WISSELSCHAKELING www.ecodim.nl JAAR GARANTIE GROOTHA PRODU GERECYCLED PLASTIC
#1 februari 2025 19 geen ambitie. Maar een gevolg daarvan is – bijvoorbeeld – dat het scoren van credits voor de inzet van gerecyclede materialen haast ondoenlijk is, in de praktijk. Voor een installateur zal het niet meevallen om kabels, aansluitklemmen of een warmte-terugwinsysteem te vinden die hernieuwbaar zijn, of waarvan de herkomst en de ecologische voetafdruk ‘oké’ is. En wat kun je dan doen, om toch een maximale kwalificatie te halen? Zo veel mogelijk credits scoren met ‘laaghangend fruit’: een nestkastje hier, een automatische ledverlichting daar. In Oss bijvoorbeeld, werden in totaal 89 credits toegekend aan 47 aandachtspunten. Liefst 15 credits daarvan waren voor ‘energie-efficiëntie’. Logisch, want belangrijk. Echter, de resterende 74 credits werden verdeeld over 46 issues. Denk dan aan ‘vervoerplan en parkeerbeleid’ (toch nog 3 credits) en items zoals ‘temperatuurregeling’, ‘thermisch comfort’ en ‘planten en dieren’ (allemaal 1). Positief vooruitzicht Maar goed, al met al is het een nobel streven: de BREEAM-methodiek zorgt er per saldo voor dat we ‘vervuilende’ gebouwen laten uitsterven, en in combinatie met ‘Paris Proof bouwen’ (voldoen aan het klimaatakkoord van Parijs) zal het resultaat zijn dat de bouwsector als geheel bewuster omgaat met People, Planet en Profit. Belt: “In het kielzog daarvan zal de bouwsector, en dus ook de installateur, kunnen profiteren.” Belt noemt als simpele voorbeeld nog het ‘los bemeteren’ van de grote stroomafnemers in een DC: “Vroeger had je misschien één meter voor het hele gebouw, maar dat kan niet meer. Kantoor, de laadpalen buiten, de docks… de trend is om alles apart te bemeteren.” En even terugkomend op de genoemde Profit: “Een beetje DC heeft een gigantisch dak, met veel mogelijkheden. Wat we zien is dat zo’n dak, althans de daar opwerkte energie, ‘verhuurd’ wordt aan derden. Dan wordt een hele omliggende woonwijk bediend. Uiteraard eerst je opgewekte energie zoveel mogelijk zelf gebruiken – al dan niet via batterijen – en wat je over hebt, dat stuur je naar de wijk. De benodigde aansluiting naar het wijknet ligt in veel gevallen al onder het DC.” Kortom, een modern DC kan een ‘energiehub’ zijn waarmee de dienstverlening van de installateur verder reikt dan alleen zo’n DC. Alle reden dus, om aan te haken. Belt, tot slot: “De logistieke keten vereist flexibiliteit. Die flexibiliteit wil men terugzien in een DC. Dat betekent dat een DC voortdurend aangepast moet worden, ook qua installatiewerk. Dat is een interessant gegeven. Een DC bouwen en beheren is een permanent proces geworden. Vroeger bouwde je en daarna was je klaar. Tegenwoordig is een DC pas klaar op het moment dat het weer gesloopt wordt.” x ‘Tegenwoordig is een DC is pas klaar op het moment dat het weer gesloopt wordt’ Slimme, elektronische locatie-aanduidingen. Het uittesten van de mechanisatie in het DC te Oss. Installatiewerkzaamheden. r t i k e l n a a m
20 #1 februari 2025 o T pcoacheshni e k ‘TopCoaches van het Jaar’ geroemd voor maatschappelijke impact Drie praktijkbegeleiders uit de technische installatiebranche zijn onderscheiden voor hun bijzondere kwaliteiten. Maatschappelijke betrokkenheid en impact vormden een centraal thema bij de TopCoach van het Jaar-verkiezing 2024, zo bleek uit de juryrapporten. De jury heeft 10 december, tijdens een feestelijke uitreiking in de Utrechtse Jaarbeurs, Ron Dupuis, Harold Hellings en Kornee van Terheijden de titel ‘TopCoach van het Jaar 2024’ toegekend in de respectievelijke categorieën Grootbedrijf, Opleidingsbedrijf en Mkb. Tekst: Roelof Dalhuizen Foto’s: Ewald Geerdink et drietal is door een vakjury gekozen uit 21 finalisten. Elk jaar worden honderden praktijkopleiders door studenten en collega’s voorgedragen als TopCoach van het Jaar. Uit die ruime selectie zijn 21 van hen genomineerd. De jury heeft de finalisten beoordeeld en drie winnaars aangewezen, één De winnaars van Topcoach 2024 van links naar rechts: Kornee van Terheijden, Harold Hellings en Ron Dupuis. H
21 #1 februari 2025 r t i k e l n a a m per bedrijfscategorie. De praktijkopleiders begeleiden leerlingen techniek op hun weg naar een loopbaan in de technische installatiebranche. Opmerkelijk is de aandacht die de jury heeft geschonken aan de maatschappelijke impact van de praktijkopleider. Alle drie de TopCoaches zetten zich nadrukkelijk in om studenten te helpen bij het overwinnen van uitdagingen. Daarbij kan het gaan om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, maar ook om zij-instromers die op latere leeftijd een carrièreswitch maken naar de technieksector. Zij-instromers Ron Dupuis is daarvan een goed voorbeeld. Hij is in dienst bij installatiebedrijf Feenstra in het Limburgse Venray en werkt daar als praktijkopleider en -begeleider veel met zij-instromers. Daarin valt hij bij de juryleden op door zijn talent om heel scherp de potentie van een student te duiden. “Zelfs wanneer dat niet direct aansluit bij het bedrijfsbelang dat hij dient”, zegt de jury daarover. “Dat toont zijn integriteit en zijn focus op de persoonlijke ontwikkeling van zijn studenten.” Dupuis heeft samen met een collega een opleidingstraject opgezet. Daarin leren studenten in 15 weken de basis van de installatietechniek om dan door te kunnen stromen naar een mbo3-opleiding. Kornee van Terheijden (midden) heeft de praktijkbegeleiding in zijn bedrijf in Heerle (Noord-Brabant) op een hoger plan gebracht met de oprichting van opleidingsinstituut Torio dat nu landelijk leerlingen opleidt. Juryleden, hosts en winnaars Topcoach 2024 op het podium.
22 #1 februari 2025 l e k t r o t e c h n i e k In die vervolgopleiding begeleidt hij ze gedurende drie jaar. De begeleiding kenmerkt zich door veel ruimte voor experimenteren en eigen methodes ontwikkelen. “Ik laat studenten zélf leren en vervul daarin een coachende rol”, zegt hij daar zelf over. Brede samenwerking Harold Hellings werkt voor opleidingsbedrijf IW Zuid en Midden in Veldhoven. Hij valt de jury onder meer op door zijn brede en intensieve samenwerking met de directe omgeving van zijn studenten. Hij betrekt scholen, ouders en bedrijven nadrukkelijk bij de vorming van zijn leerlingen. “Hij zoekt daarin altijd de oplossingen om leerlingen verder te helpen, óók in uitdagende situaties”, schrijft de jury over Hellings. Opmerkelijk is ook de wijze waarop Hellings blijft investeren in zijn eigen kwaliteit als coach. Zo verdiept hij zich in zaken als autisme of het puberbrein om met die kennis studenten met leerproblemen beter te kunnen begrijpen en begeleiden. Het thema van de verkiezing luidde: ‘Kracht van aandacht’. Daarmee wil organisator Wij Techniek het belang onderstrepen van een optimale leeromgeving, maar ook het aanleren van sociale vaardigheden die van leerlingen betere professionals maken. Host Jan Joost van Gangelen interviewt leerlingen van de topcoaches.
23 #1 februari 2025 r t i k e l n a a m Impact Ook Kornee van Terheijden houdt de deur wagenwijd open voor studenten die wat extra nodig hebben om mee te komen. “Je moet laten zien dat je wil, dan kunnen we iedereen helpen”, zegt hij daar zelf over. Hij heeft de praktijkbegeleiding in zijn bedrijf in Heerle (Noord-Brabant) op een hoger plan gebracht met de oprichting van opleidingsinstituut Torio dat nu landelijk leerlingen opleidt. De praktijkopleider en ondernemer wil graag een mate van kwaliteit in het vak brengen door zijn studenten methodes aan te leren. Hij laat daarbij ‘een mensgerichte aanpak’ zien, zo stelt de jury in haar beoordeling. “Hij begrijpt het belang van het leerproces en laat leerlingen van elkaar leren en in hun eigen tempo.” De jury vindt Van Terheijden niet alleen een goede coach voor zijn studenten; hij wordt in het juryrapport ook geroemd als ‘ambassadeur voor het vak’. Hij zette eigenhandig een nationaal opleidingsinstituut op en ontwikkelde een specifieke opleiding voor riooltechniek. “Hij inspireert met zijn liefde voor het vak en weet een blijvende impact te maken op zowel de leerlingen als op de technieksector.” Aandacht De jury heeft veel aandacht voor de algemeen vormende aspecten van praktijkbegeleiding in technische installatietechniek. Dat spreekt onder meer uit het thema van de verkiezing: ‘Kracht van aandacht’. Daarmee wil organisator Wij Techniek het belang onderstrepen van een optimale leeromgeving, maar ook het aanleren van sociale vaardigheden die van leerlingen betere professionals maken. De leerlingen die fdoor de TopCoaches worden begeleid, zijn soms hbo’ers en zij-instromers, maar vaker mbo’ers. Ze volgen een mbo-techniekopleiding in de installatiebranche en doen dat overwegend in een zogenaamde beroepsbegeleidende leerweg (bbl). Ze hebben dan een betaalde baan bij een erkend leerbedrijf. Op de werkvloer worden ze begeleid door een praktijkopleider in het bedrijf zelf of vanuit een opleidingsbedrijf. Naast het werk in de praktijk volgen de leerlingen theoretisch onderwijs, meestal in de vorm van lessen op een school en soms via afstandsleren. Nieuwe vakmensen De ‘TopCoach van het Jaar verkiezingen’ worden sinds 2016 georganiseerd door Wij Techniek, het ontwikkelingsfonds voor de installatiebranche. De sector zit te springen om nieuwe vakmensen die grote maatschappelijke uitdagingen als de energietransitie vorm kunnen geven en de woningnood aanpakken. “Om jonge mensen voor het vak te interesseren en te behouden, moeten de opleidingstrajecten aantrekkelijk en kwalitatief hoogstaand zijn”, zegt Wij Techniek-directeur Sven Asijee daarover. “Goede praktijkcoaches zijn daarom cruciaal voor onze sector en voor de samenleving.” x ‘Topcoaches inspireren met hun liefde voor het vak en weten een blijvende impact te maken op de leerlingen en daarmee op de technieksector’ Wij Techniek-directeur Sven Asijee (rechts op de foto): “Goede praktijkcoaches zijn cruciaal voor onze sector en voor de samenleving.” “Om jonge mensen voor het vak te interesseren en te behouden, moeten de opleidingstrajecten aantrekkelijk en kwalitatief hoogstaand zijn.”
24 #1 februari 2025
#1 februari 2025 25 0 C l u m n a m Duurzaam installeren, is er reden tot paniek? De laatste dagen van de transferwindow in het betaalde voetbal- of je nu van voetbal houdt of niet- zijn erg interessant om te volgen. De Europese voetbalclubs mogen tot een bepaalde datum in februari over en weer spelers kopen. Dat is bluffen in het kwadraat. Want een club X wil hun super spits niet kwijt en vraagt de hoofdprijs die club Y niet wil betalen. Maar club Y heeft een probleem. Ze staan vierde en MOETEN minimaal derde worden om de Champions Leages te halen om miljoenen binnen te halen die hun begroting rechtvaardigt. Dan nadert het einde van de transferwindow. Alternatieven zijn geprobeerd door club Y maar niet gelukt. Dus: wat nu? De paniek neemt toe. Maar ook club X moet weten waar het aan toe is want als de speler toch verkocht wordt, moeten ze last minut nog doorschakelen naar een alternatief bij club Z. Mooi spel waarin je de paniek voelt opkomen bij beide clubs. Wat dat betreft heerst er rust in de wereld van gebouwen en duurzaamheid. Is dat slim? Komt er geen nieuwe wet- en regelgeving aan per 1 januari 2026? En is dat niet kort dag? Gebouwen moeten gaan voldoen aan die nieuwe wet, de GACS. Gebouwen moeten data gaan verzamelen over hun energieprestatie, real time en er hangen veel meer verplichtingen aan. Maar de GACS is voorlopig nog een onderwerp op hoger beleidsniveau en zeker al wel kost voor de grotere installateurs. Gebouwen moeten duurzamer gemaakt worden en slimmer. Maar ach, we hebben de tijd. Het is immers nog lang geen 2026. En handhaven? Poeh. Geen zorgen. Handhaven zal echt nog niet gebeuren. En de politiek? Wat gaat die doen? Onze regering kijkt zelf ook niet op een wetje meer of minder. Ondanks rechtszaken met duidelijke uitspraken. En tien miljoen boete op een miljarden begroting. Daar wordt een minister van financiële zaken niet zenuwachtig van. Mijn werk dwingt me wel om er bijna dagelijks mee bezig te zijn. Wij leiden vakmensen op en de ruim 20.000 cursisten die bij ons door de deur komen, willen we in elk geval informeren over de veranderingen die onmiskenbaar op ons afkomen. Twee gebeurtenissen deze week geven mij hoop. Allereerst zie ik dat de samenwerking tussen partijen echt op gang aan het komen is. De FHI gebouwautomatisering met een bevlogen nieuwe voorzitter in de vorm van Richard Daamen van Belimo, pakt door. Ze hebben TVVL en ROVC als eerste bereid gevonden tot een stevige samenwerking op gebied van opleiden. Zij komen op heel korte termijn met een doorlopende leerlijn waardoor duidelijkheid ontstaat wat je op welk moment in je carrière kan volgen om de klimaat- en meet- en regeltechniek in gebouwen , beter te begrijpen. Daarna deed ik mee aan de HR-dag voor mensen in de luchtdistributie. De dag kende een grote opkomst, blijkbaar zijn de uitdagingen op de arbeidsmarkt hier groot omdat gebouwen gezonder en gezonder moeten worden en het werk niet aan te slepen is. Ook daar slaat slimheid toe en worden componenten die gemonteerd moeten worden slimmer en slimmer en….krijgen een snoertje. Help. Maar dat help bleek mee te vallen. Het is maar hoe ingewikkeld je het maakt. Ook hier merkte ik de drang naar beter opleiden. Naar vakmensen die weten wat ze moeten gaan doen. Die weten wat er op hen afkomt. Ik zou het geen paniek willen noemen zoals bij de voetballers. Bovengenoemde inactieven laten zien dat er wel degelijk wat gebeurt. Een goede zaak want duurzame gebouwen, die ook nog eens de netcongestie een handje kunnen helpen, daar worden we uiteindelijk blij, gelukkig en gezond van. Nico van Leeuwen ROVC
t S a r t e r s i m a a t Starters en andere durfals aan het woord #1 februari 2025 26 Koop Drost voor zijn vestiging in Zuidwolde
#1 februari 2025 27 r t i k e l n a a m In deze terugkerende rubriek komen durfals aan het woord. Starters, doorstarters, markttoetreders, uitvinders. Hun succesverhalen zijn de inspirerende voorbeelden in deze moeilijke tijden. ElektroPraktijk sprak deze keer met Koop Drost, van Drenergie in Zuidwolde. “Ik ben van mening dat als je met teveel geld gaat beginnen, je nooit een goede ondernemer wordt.” Tekst: Martin Bongers Foto’s: Koop Drost dan flink verkocht.” De praktijk is het belangrijkste, volgens Drost. De weg op. Doen. Ondernemen. “Bij die bedrijven ben ik gewoon meteen ‘de baan’ op gegaan. je leert ‘t nooit sneller dan met de baan opgaan. En in de avonduren heb ik alles gelezen wat relevant was. Je moet zelf op onderzoek uit, constant.” Het motto van Drost is dan ook: ik geloof je wel, maar ik zoek het toch zelf nog wel even op. “Dat heb ik mijn hele leven gedaan. Het heeft mij verder gebracht door de dingen zelf uit te zoeken, door er zelf over na te denken en eigenlijk maar weinig voor waar aan te nemen.” Oké, maar je verkocht dus voor een ander. Wanneer dacht je: nu ga ik dat maar ‘s voor mezelf doen ? “Ik werkte voor een succesvol bedrijf dat een paar keer werd overgenomen. Maar hoe verder ik – ook letterlijk – van huis kwam, hoe minder ze me konden verstaan. En ik hen. Toen dacht ik: een omzet van 45 miljard? Nu moet ik voor mezelf beginnen. Dat was in september 2020.” De intentie van Drost was het om agrarische bedrijven te begeleiden bij SDE-projecten, want hij voorzag dat die subsidies een rol gingen spelen, maar te ingewikkeld waren. “Ik heb geen plan geschreven. Ik ben in de auto gestapt en rond gaan rijden. Maar na zeven, acht dagen dacht ik al: misschien moet ik iemand aannemen, zo kan ik ‘t niet aan.” Om een lang verhaal kort te maken: in oktober 2020 had Drost twee personeelsleden, in februari 2021 waren dat er al vijf en dat is uitgegroeid tot 23 medewerkers in de zomer van 2023. “Maar dat was in de hoogtijdagen van de zonnepanelen.” Was het een puur zakelijke overweging? Of avontuur? En hoe financierde je die start? Drost vertelt dat hij altijd de drang heeft gehad om zelfstandig te zijn. Hij stak er privé een schamele 10.000 euro in en is, zoals gezegd, ‘de baan op gegaan’. “Ik ben van mening dat als je met teveel geld gaat beginnen, dan wordt je nooit een goede ondernemer. Je moet scherp en alert blijven.” Het eerste wat Drost deed is een busje en een laptop kopen. “Toen ben ik gaan rondrijden en heb ik begeleidingscontracten verkocht… van het een kwam het ander en zo kon ik de eerste pallets met panelen kopen. Tja, en dan ga je groeien.” Wie is Koop Drost? “Ik heb m’n hele leven wel in de landbouw gezeten”, schetst Drost met een onvervalst Drents accent. “Agrarische familie hè. En dan wordt het bijna vanzelf (hogere) landbouwschool.” Maar echt de akker op, dat wilde Drost niet. “Commercie vond ik veel leuker.” Als het maar ‘iets’ met landbouw was. En zo werden ‘t achtereenvolgens gewasbescherming, kunstmest en agrarische verzekeringen. Hoe ben je dan in de ‘energie’ beland? “In 2012 werd ik benaderd door een bedrijf, of ik voor hen zonnepanelen wilde verkopen. In de agrarische sector. Ja, natuurlijk hadden ze in de gaten dat ik daar heel veel mensen kende.” Toen ging je dus PV’s verkopen. Maar hoe kwam je dan aan de knowhow daarvoor? “Ik moet eerlijk zeggen: ik was atechnisch. Maar ik kan verkopen.” Drost licht toe dat hij in het verleden een paar keer bij een bedrijf aan de slag ging waar ze nul klanten hadden en geen omzet. “Ja, en binnen de kortste keren heb ik daar Boerderij met PV-installatie
USP 28 #1 februari 2025 p o t l i g h t a m Pallets met panelen? Je wilde toch adviseren? “Dat was de bedoeling, maar binnen twee maanden kreeg ik al de vraag: kun je ook installeren? Toen ben ik dus maar gaan inkopen.” Drost vertelt een anekdote: “Ik kwam erachter dat bepaalde partijen in het weekend panelen in de opruiming deden. Dus ik zat ik ‘s nachts om half 4 panelen te kopen, online. Maar ik kon er mooie marges mee maken!” Over op de accu’s In april 2023 merkte Drost ‘dat er gekke dingen gingen gebeuren in de bouw’ en heeft toen bijgeschakeld. “Ik kreeg verleden jaar al agrarische klanten, die zeiden: ‘Ik lever soms in een maand 60, 70.000 kilowattuur terug, maar ik beur er helemaal niks voor’. En ja, dat heeft mij wel aan het denken gezet.” Dat is bijzonder. Je bent begonnen als PV-adviseur, maar je bent daarnaast leverancier en installateur geworden. “Klopt. Accu’s en PV’s doen we ‘agrarisch’ door heel Nederland. De particuliere markt, dat beperken wij tot een straal van 50 kilometer rond Zuidwolde.” Drost legt uit dat in ‘residentieel’ het volume minder groot is. De marges zijn er wel, “maar daar kun je niet te ver voor rijden, nee.” Wat is dan jouw missie? En het gat in de markt, waar zit dat? “Nou missie...”, zegt Drost, “ik ben niet roomser dan de paus. Ik lees ook die verhalen van bedrijven die de wereld willen verbeteren. Ik hou t’ liever simpel. Ik zeg altijd: als m’n klant z’n energierekening niet kan uitrekenen, dan gaat hij niet investeren.” Drost legt uit dat hij z’n klanten wil helpen om die energie op het eigen erf te houden. Zoveel mogelijk zelf gebruiken, al dan niet via een accu. “Want elke kilowattuur die je op je eigen erf houdt, daar hoef je niet over af te rekenen.” En wat dat gat in de markt betreft: de klant kennen, naar hem luisteren en dan gewoon het eerlijke verhaal vertellen. Goed advies geven. “Alle concurrenten die ik tegenkom… bij allemaal gaat het over onbalans en hoe daaraan te verdienen. Nou, naar mijn mening is dat is niks anders als risicovol beleggen.” De laatste tijd nemen bedrijven elkaar over. Jij doet iets anders, je gaat voor jezelf beginnen. Tegen de stroom in? Het is volgens Drost helemaal niet moeilijk om in hoogtijdagen een bedrijf te starten. Maar hij is juist in de coronaperiode begonnen. “Ik ben een extravert persoon. Ik zie altijd kansen en dan ben ik ook in staat om dat over te brengen. Ik ben ook niet van het plannen schijven, of veel op kantoor zitten. Geld verdienen, dat doe je buiten. Op de baan.” Wat wel essentieel is: de gunfactor. Of je die bij de klant kunt realiseren. “Dat betekent elkaars taal spreken, elkaar in het gezicht kijken en dat je er dan achter komt wat de échte behoefte is. En hoe je die in kunt vullen.” Hoe is het bedrijf georganiseerd? Drost doet aan risicospreiding. Er is een holding waarin het personeel is ondergebracht (Drenergie), met daaronder een viertal werkmaatschappijen. “Klopt, zo is er Draccu BV voor de accu’s, een voor de PV’s, een voor de installatietak en een BV voor het uitbesteden, dus voor het zakendoen met de externe partijen zeg maar.” Goed personeel is het hete hangijzer, momenteel Vooral goede verkopers ‘die een stap harder lopen’ en die de taal van de agrarische klant spreken, zijn moeilijk te vinden. Eigenlijk zoekt Drost dus zijn evenbeeld: “Mensen met verstand van de agrarische sector. Die beleving en passie hebben, die ervoor willen gaan. Kennis en kunde kun je aanleren, maar passie niet!” Wil je tot slot nog iets zeggen over je over je omzet? “Ja, dat kan ik”, bevestigt Drost. Hij is in een jaar tijd een van de grotere accuspelers geworden op de grootzakelijke agrarische markt. “Agrarische bedrijven met een grootverbruikersaansluiting.” Daarnaast plaatst hij PV’s en (thuis)batterijen bij bedrijven en particulieren die zich voorbereiden op de afschaffing van de saldering. “We gaan dit jaar gewoon weer richting de 10 miljoen.” x Een accu voor agrarische toepassing
www.elektropraktijk.nlRkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=