#1 februari 2025 35 o C l u m n l n a a m Lekker goeiekoop Overal worden led-paneeltjes in systeemplafonds gesmeten, het liefst gelijkmatig verdeeld en dan hebben we weer een geweldige lichtinstallatie opgeleverd. Snel wegwezen en de factuur sturen. Op naar het volgende “geweldige” lichtproject! Een opdrachtgever heeft heeeeeel veel keuze in die 60x60 paneeltjes. Is 400,- euro te duur? Geen probleem dan is er ook eentje van 175 euro. Nog te prijzig? Het kan ook voor 99,- of 49,- en zelf voor 15 eurootjes kun je ze vinden op de bekende Chinese websites. Dat is pas besparen, toch? Uiteraard zijn er grote verschillen in kwaliteit en laten we daar eens wat beter naar kijken. Wat is kwaliteit en waar kunnen we op letten? Laten we beginnen bij de materialen die gebruikt worden. Is de bodemplaat geschikt om alle componenten en lichtbronnen goed en veilig te bevestigen? Of ziet het eruit of het door de eerste de beste hulp-hulp-hulp-productontwerper in elkaar is geprutst? Want een hele goede manier om de levensduur van een led-paneeltje te testen is met een warmtemeter. Hang maar eens een aantal verschillende merken naast elkaar in een test opstelling, laat ze een ochtend branden. En ga dan met een warmtemeter maar eens scannen/meten hoe het ervoor staat qua temperatuur. Dat is echt schrikken! Sommigen zullen zeer brandgevaarlijk blijken en de beloofde levensduur zal even veel waard zijn als een V&D cadeaukaart. Een goede warmteafvoer van een armatuur is altijd al een belangrijk onderdeel van een goed lichtontwerp geweest en dat is met de komst van de led echt niet veranderd. Het sprookje dat de led niet heet wordt is waar. Een sprookje duszzz. Aan de zijde waar het licht uitgestraald wordt is het aandeel warmte inderdaad minder dan bij de klassieke lichtbronnen. Maar aan de achterzijde wordt een led ook echt heet en deze warmte dient te worden afgevoerd. De prijs wordt ook bepaald door de gekozen leds en de kwaliteit wordt weer beïnvloed door het gebruikte fosfor, type led en de configuratie. Dan hebben we het ook nog over Mac Adam steps, de DUV afwijking ten opzichten van de BBL, de TM-30 test, CRI, R9 en nog veel meer. Kan een leverancier of fabrikant deze gegevens niet geven? Meet het dan na met een spectraal meter. Een zeer belangrijke component is de driver die voor een aantal zorg draagt en de leds laten branden. De levensduur van de driver is meestal korter dan van de leds, belangrijk om rekening mee te houden bij vragen over de levensduur van de installatie. Maar laten we eens even inzoomen op het dimmen. Heel simpel gezegd kunnen we iedere led dimmen door er minder stroom doorheen te laten vloeien. Er bestaan constant current drivers en constant voltage drivers die respectievelijk bedoeld zijn voor spots en voor strips. Beide types zijn er in dimbare en niet-dimbare uitvoeringen. Nu komt het; wat veel fabrikanten (redelijk) goed kunnen is terugdimmen van 100% tot 30%, wat veel minder fabrikanten kunnen is terug dimmen naar 1 of 0%. Dit zogenaamde deep-dimming, van 30% tot 0% vraagt om specifieke drivers. Standaard zien we drivers gebaseerd op PWM waar de led razendsnel (50Hz) aan en uit wordt geschakeld. Gaan we dit type driver dimmen dan wordt de tijd dat de driver uitstaat steeds iets verlengd. Tot het moment dat we dit eerst onbewust en daarna bewust gaan waarnemen. Hoe komt dit? Ons visuele systeem is opgebouwd uit staafje en kegeltjes. De staafjes zitten in de periferie dus de zijkant van ons blikveld en deze zijn 500 keer zo gevoelig voor beweging dan de kegeltjes die in het centrale deel van onze ogen zitten. Stel je voor dat een kantoormedewerker naar zijn beeldscherm kijkt en door een deels gedimde driver neemt hij/zij onbewust een knipper waar aan de zijkant van het blijkveld. Deze knipper is een signaal dat er actie moet worden ondernomen. Het signaal activeert hiervoor ons stresshormoon en geeft aan onze hersenen door dat het moet vluchten of aanvallen. Maar we lopen niet in een bos waar we door een beer worden aangevallen, we zitten achter een beeldscherm en doen niets want we zijn aan het werk. Dit betekent dat de medewerker continu een stress signaal te verwerken krijgt wat tot zeer ongezonde situaties kan leiden. Het advies is dan ook om een driver te kiezen die wel goed kan dimmen zonder dit effect te veroorzaken. Dit houdt jouw klant en de medewerkers gezond, verminderd ziekmeldingen en verhoogd de veiligheid. Praat maar eens over kwaliteit met een opdrachtgever in plaats van over een goeiekoop Alibaba paneeltje. Liefhebber van knipperend licht? Koop een discobol en stroboscopische lamp, feest! Berry van Egten berry@berluxlichtarchitectuur.nl
RkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=