TWINTIGSTE JAARGANG SEPTEMBER 2025 # 4 Licht Verlichtingsoplossing voor tunnels en parkeergarages Energietransitie ISSO-rapport helpt installateurs vooruit Starters Starters en andere durfals aan het woord USP De opkomst van de socials ONAFHANKELIJKE PRAKTIJKINFORMATIE VOOR DE ELEKTROTECHNISCHE BRANCHE
LEDVANCE introduceert T8 LED BUIZEN met MULTI LUMEN: twee lichtstroomniveaus in één buis. Dit helpt u om flexibeler te zijn in uw projecten. Met een indrukwekkende levensduur tot maximaal 100.000 uur, een hoge lichtstroom tot 4.100 lumen geniet u bovendien van tot 7 jaar garantie. POWER THROUGH LIGHT KLAAR OM OVER TE SCHAKELEN NAAR LED BUIZEN? ONTDEK DE NIEUWE 2-IN-1 LED BUIS 5 jaar garantie SUPERIOR CLASS 7 jaar garantie BENELUX.LEDVANCE.COM
#4 september 2025 4 o l u m n C i n Herman zegt het De elektrotechnische branche heeft te maken met een aantal zich snel opvolgende ontwikkelingen. In dit tijdschrift leest u regelmatig over het oplopend tekort aan vakmensen en scholingsinitiatieven. Dit lokt investeringen in scholing uit om de groeiende vraag — denk aan de energietransitie en aan digitalisering — bij te benen. Ook de ontwikkeling van slimme netwerken (Smart Grids), digitalisering en duurzame energie-infrastructuur komen volop aanbod in Elektropraktijk. Hetzelfde geldt voor de fors toenemende energieopslag en laadinfrastructuur. Op dat laatste facet wil ik even inzoomen. Mijn schoonouders wonen in het Groningse Meedhuizen en het gesprek ging de laatste keer onder meer over de grootste batterij van Europa in Delfzijl. Op 2 juli is gestart met de bouw van GIGA LEOPARD in Delfzijl, uitgevoerd door Van Gelder Groep. Het park krijgt een vermogen van 300 MW en een opslagcapaciteit van 1 200 MWh, wat genoeg is om 100.000-200.000 huishoudens van stroom te voorzien. Oplevering is gepland voor eind 2027. Met de snelle adoptie van hernieuwbare energie en elektrische mobiliteit, groeit de vraag naar geavanceerde opslag- en laadsystemen. Gelijkstroom (DC)-installaties winnen terrein, vooral in combinatie met zonnepanelen, batterijopslag en datacenters: efficiënter beheer, minder verliezen en toekomstbestendig ontwerp. Slimme laadinfrastructuur, zoals snellaadstations en vehicle-to-grid (V2G)-technologie (waar voertuigen energie terugleveren aan het net), neemt snel toe in populariteit. Innovatieve energieopslagtechnologieën, zoals supercondensatoren en krachtige batterijsystemen, worden eveneens intensief ontwikkeld, zoals dus de ‘batterij’ in Delfzijl. Maar hoe kun je als monteur of bedrijf nu inspelen op bijvoorbeeld de ontwikkelingen in energieopslag en laadinfrastructuur? ‘Er liggen enorme kansen voor monteurs en ET-bedrijven’, heet het dan, maar hoe pakt je dat aan? Allerlei professionele instanties komen met lange lijsten aanbevelingen, maar ik hou het graag bij mijn ‘klankbord’ Herman. Deze 55-jarige ET-installateur uit de regio Apeldoorn omarmt bepaald niet elke innovatie, maar dit keer is hij opvallend stellig in zijn advies: “”Het is nú tijd om je te specialiseren in energieopslag (batterijen & DC-systemen).” Ook kennis van DC-techniek is volgens hem onontbeerlijk: “Gelijkstroominstallaties worden steeds belangrijker, vooral bij zonneparken, batterijsystemen en datacenters. Extra scholing of certificering in DC kan je onderscheidend maken”, aldus Herman, bij wie ik in jaren niet zo’n enthousiasme heb bespeurd. Ook ziet hij veel in het aanbieden van wat hij noemt ‘energieneutrale pakketten': een combinatie van zonnepanelen plus batterij plus laadpaal. Het is maar dat u het weet. Ton Brands Hoofdredacteur Licht Verlichtings- oplossing voor tunnels en parkeergarages Iedereen die ooit in ZuidEuropa op vakantie is geweest, heeft wel eens over één van de pittoreske bergpassen in Zwitserland gereden, maar ongetwijfeld ook gebruik gemaakt van een van de ruim duizend tunnels. Om ervoor te zorgen dat ze veilig op hun bestemming aankomen, worden de tunnels van tijd tot tijd onderhouden en gemoderniseerd. Dit was ook het geval bij de Susten Pas-tunnel, die onder andere werd opgewaardeerd met een innovatieve verlichtingsoplossing op basis van componenten en systemen van Phoenix Contact. Dezelfde techniek wordt ook al bij tunnels in Nederland toegepast. De aansluittechniek werd onder andere ook gebruikt in een parkeergarage in Arnhem.. Energietransitie ISSO-rapport helpt installateurs vooruit De energietransitie zet door en het verduurzamen van woningen staat hoog op de agenda. Elektrificeren is daarbij een sleutelbegrip: van warmtepompen en zonnepanelen tot slimme energiemanagementsystemen en laadinfra voor elektrische auto’s. Voor installateurs en huiseigenaren is het cruciaal om keuzes tijdig en doordacht te maken, zodat woningen klaar zijn voor de toekomst, zonder onnodige kosten of vertragingen. Een handig en praktisch ISSO-rapport helpt installateurs bij dit alles. De titel: ‘Duurzaam Elektrificeren van Woningen’. 18 14
#4 september 2025 5 n h o u d I o u d h Starters Starters en andere durfals aan het woord In deze terugkerende rubriek komen durfals aan het woord. Starters, doorstarters, markttoetreders, uitvinders. Hun succesverhalen zijn de inspirerende voorbeelden in deze moeilijke tijden. ElektroPraktijk sprak deze keer met GijsJan Moest, van Rator BV. Moest bedacht een heuse toverradiator. De radiator wordt twee keer zo warm als het water dat erin gaat. Helemaal uit zichzelf. “Warmteafgifte is een onderbelicht thema, terwijl daar grote winst te behalen valt.” Het is opnieuw een praktijkvoorbeeld van de toenemende integratie tussen de verschillende installatiedisciplines. USP De opkomst van de socials Sociale media zijn inmiddels niet meer weg te denken uit onze samenleving. Afgelopen decennia hebben sociale media ons mediagebruik en de manier waarop we informatie zoeken en delen drastisch veranderd, ook in onze professionele omgeving. De vraag is hoe het mediagebruik van installateurs de afgelopen jaren is veranderd en welke rol sociale media spelen in de Nederlandse installatiewereld? En verder in dit nummer Delfzijl bouwt grootste batterij van Europa 7 Target sluit zich aan bij Concreto Group 7 Bekroning voor Breman 8 Personalia: twee nieuwe benoeRecord aantal verkochte airco’s 11 Nederlandse technieksector heeft 121.000 nieuwe vakmensen nodig 11 Twee dochterondernemingen integreren in Helukabel 13 20 september: Open Energiedag 13 Column ROVC 23 Column NVDE 29 Column Berry van Egten 35 Productnieuws 40 Colofon 46 Adverteerdersindex 46 Een compilatie van foto’s die in deze uitgave van ElektroPraktijk zijn gebruikt en die in één oogopslag een indruk geven van de diverse onderwerpen. 80% 90% 100% Professioneel gebruik van media door Nederlandse installateurs Persoonlijke media Traditionele media Digitale media Sociale media TWINTIGSTE JAARGANG SEPTEMBER 2025 # 4 Licht Verlichtingsoplossing voor tunnels en parkeergarages Energietransitie ISSO-rapport helpt installateurs vooruit Starters Starters en andere durfals aan het woord USP De opkomst van de socials ONAFHANKELIJKE PRAKTIJKINFORMATIE VOOR DE ELEKTROTECHNISCHE BRANCHE €15,00 Bij de voorpagina 24 30
Plejd voor uw installatie! Vereenvoudigt je werk Plejd biedt dezelfde eenvoud als traditionele producten, maar dan met moderne functies. Onze producten zijn speciaal ontworpen voor elektriciens, met technologie die de installatie vereenvoudigt en verbetert. Voordelen van draadloos Dankzij onze robuuste draadloze mesh-technologie kan je eenvoudig alle soorten bedradingsproblemen oplossen die je tijdens je werk kunt tegenkomen. Met slechts een paar tikken in de app kan je draadloze lichtschakelaars maken. Flexibele installatie Onze op software gebaseerde producten en gebruiksvriendelijke app vereenvoudigen de installatie en maken het systeem eenvoudig te configureren en te gebruiken. Je nieuwe standaard dimmer! Dimmer LED VRI-03 is een universele dimmer die compatibel is met een groot aantal schakelaarreeksen van derden. Het product biedt instelbare minimum-, maximum- en startniveaus en kan belastingen tot 300 VA aan. Lees meer op plejd.nl/producten/VRI-03
7 #4 september 2025 a M r k t n i e u w s Foto: Ton op de Weegh Foto: Target Delfzijl bouwt grootste batterij van Europa Target sluit zich aan bij Concreto Group In Delfzijl is de bouw gestart van GIGA Leopard, een megabatterij die straks de grootste van Europa wordt. Initiatiefnemer is energiebedrijf GIGA Storage, dat onlangs 300 miljoen euro financiering rond kreeg. De batterij krijgt een vermogen van 300 megawatt en een opslagcapaciteit van 1.200 megawattuur – genoeg om tienduizenden huishoudens urenlang van stroom te voorzien. De locatie is niet toevallig gekozen: het terrein van de voormalige aluminiumsmelter Aldel is direct aangesloten op het hoogspanningsnet van TenneT. Sleutelrol Volgens planning is de batterij in 2027 operationeel. Dan kan hij een sleutelrol spelen in de energietransitie: pieken en dalen in de stroomvraag worden opgevangen, netcongestie vermindert en groene stroom kan efficiënter worden benut. “Met dit project maken we het elektriciteitsnet klaar voor de toekomst,” aldus GIGA Storage. Ook voor de regio is het een opsteker: een oude industriële locatie krijgt een duurzame bestemming. Met GIGA Leopard vestigt Delfzijl zich stevig op de kaart als energiehub van Noord-Nederland. GIGA Storage, een ontwikkelaar van batterijopslagprojecten in Nederland en België, heeft het project geïnitieerd. Van Gelder Groep voert de bouw uit in opdracht van GIGA Storage Target sluit zich aan bij Concreto Group, een human capital groep binnen het portfolio van investeringsmaatschappij Quadrum Capital. De overname biedt ruimte voor verdere groei, verdieping van de dienstverlening en versterking van de positie binnen de technische arbeidsmarkt. Met deze strategische stap begint een nieuw hoofdstuk voor Target, dat dit jaar zijn tienjarig bestaan viert. Target levert diensten op het gebied van detachering, interim-management en executive search en is actief in de regio Noord-, Oost- en Midden-Nederland. Met 30 interne medewerkers en een pool van circa 160 geplaatste professionals, ondersteunt het bedrijf een breed scala aan industriële opdrachtgevers, onder meer in de industriële automatisering, operations en werktuigbouwkunde. De organisatie onderscheidt zich door zijn sectorspecifieke focus, regionale aanwezigheid en de Target Academy – een ontwikkelplatform van Target waarin professionals worden begeleid bij hun persoonlijke en professionele ontwikkeling via workshops, trainingen en coaching. Na de overname stijgt de gezamenlijke omzet van de groep naar circa 50 miljoen euro. Target blijft opereren onder eigen naam vanuit de bestaande vestigingen in Zwolle, Arnhem, Groningen en Enschede. In beweging De detacheringsmarkt voor hoogopgeleid technisch personeel ontwikkelt zich snel. Structurele arbeidsmarktkrapte, stijgende loonkosten en de toenemende behoefte aan flexibiliteit stimuleren de vraag naar externe inzet van gespecialiseerde professionals. Tegelijkertijd zorgt wet- en regelgeving – zoals de Wet DBA – voor een duidelijke verschuiving van zelfstandig ondernemerschap naar dienstverband via intermediairs. Binnen deze dynamiek ontstaan schaalvoordelen: bureaus bundelen krachten om beter in te kunnen spelen op klantbehoeften, digitalisering en compliance. De overname van Target door Concreto past binnen deze bredere consolidatiegolf, waarin zowel strategische kopers als investeerders actief hun positie versterken.
8 #4 september 2025 a M r k t n i e u w s Bekroning voor Breman Primeur: mobiel laadplein voor elektrisch bouwmaterieel Foto: Breman Foto: Heijmans Een mooie erkenning voor Breman Installatiegroep. Het bedrijf behaalde in de MT500 een eerste plaats in de categorie ‘Aannemers & Installatietechniek’. De MT500 is een jaarlijks onderzoek van het online platform MT/Sprout. De organisatie werd op de facetten ‘productleiderschap’, ‘klantgerichtheid’ en ‘goed werkgeverschap’ in deze categorie als beste beoordeeld. Daarnaast stijgt Breman in de algemene MT500-lijst met 53 plaatsen: van positie 78 in 2024 naar plek 25 dit jaar. Jaarlijks vraagt MT/Sprout duizenden zakelijke beslissers naar de reputatie van hun vakgenoten. Die meningen komen samen in de MT500: het onderzoek naar de 500 grootste bedrijven met de beste reputatie. Familiebedrijf Vorig jaar stond Breman in de categorie ‘Aannemers & Installatietechniek’ nog op de tweede plaats, maar dit jaar klom het op naar de hoogste positie. “Deze erkenning raakt ons in het hart van wie we zijn: een familiebedrijf dat al een eeuw lang samenwerkt aan oplossingen die ertoe doen. Wij plaatsen niet alleen installaties, maar bouwen op vertrouwen. Dit resultaat is een eerbetoon aan onze vakmensen, klanten en ketenpartners”, zegt groepsdirecteur Bernardo Eenkhoorn. Breman behaalde bovendien een tweede plek bij ‘excellente uitvoering’ en een vierde plaats bij ‘duurzaam ondernemerschap’. Ook allebei in de categorie ‘Aannemers & Installatietechniek’. Bouwbedrijf Heijmans heeft begin juni als eerste in Nederland een mobiel laadplein in gebruik genomen, dat speciaal is ontwikkeld voor elektrisch bouwmaterieel. Met een accucapaciteit van 1,2 megawattuur (MWh) en diverse laders aan boord, maakt deze oplossing het mogelijk om op locatie tot acht accu’s tegelijk op te laden. 1,2 MWh is qua capaciteit genoeg stroom om een huishouden vijf tot zes maanden van stroom te voorzien, dan wel goed voor 1200 wasbeurten. De ingebruikname vond plaats op Schiphol, waar het mobiele laadplein wordt ingezet voor werkzaamheden aan de Buitenveldertbaan. Hier is een zogenoemde ‘asfalttrein’ – oftewel alle benodigde machines om te asfalteren -– volledig elektrisch en emissieloos in gebruik, waaronder asfaltspreidmachines, walsen en kleefwagens. Belangrijke stap richting duurzaam bouwen Met het mobiele laadplein zet Heijmans een stap in de versnelling naar emissieloos bouwen, in lijn met zijn duurzaamheidsambities. Heijmans streeft ernaar om uitsluitend duurzame oplossingen en werkmethoden in te zetten en in 2030 geen CO₂-uitstoot in scope 1 en 2 meer te hebben. Door de inzet van mobiele laadvoorzieningen wordt niet alleen uitstoot van CO₂ en stikstof voorkomen, maar ook de efficiëntie op de bouwplaats verhoogd. “Bouwen met elektrisch materieel betekent vaak werken op plekken zonder directe aansluiting op het stroomnet. Met ons mobiele laadplein brengen wij de stroomvoorziening naar de bouwplaats zelf”, aldus Peter Schellekens, verantwoordelijk voor de inkoop van bouwlogistiek. “Hiermee zorgen we ervoor dat projecten niet alleen duurzamer, maar ook efficiënter en voorspelbaarder verlopen.”
9 #4 september 2025 a M r k t n i e u w s Hoppenbrouwers versterkt positie met overname A&B Electrotechniek Personalia: twee nieuwe benoemingen Foto: Hoppenbrouwers Foto: Wasco Installatiebedrijf Hoppenbrouwers breidt zijn netwerk verder uit met de overname van A&B Electrotechniek uit Zuid-Beijerland. Het bedrijf, dat circa veertig medewerkers telt en gespecialiseerd is in elektrotechnische installaties voor woningbouw en utiliteit, blijft voorlopig onder de eigen naam actief. De dagelijkse leiding blijft in handen van de huidige directie. De stap werd op 2 juni 2025 bekendgemaakt. Naar verwachting wordt de integratie van systemen en processen in de tweede helft van het jaar afgerond, waarna de vestiging verdergaat onder de naam Hoppenbrouwers Zuid-Beijerland. Volgens directeur Pascal Groeneweg speelde de toenemende administratieve druk en complexere wet- en regelgeving een grote rol bij het besluit: “Wij willen ons vooral richten op techniek en onze klanten. Aansluiting bij Hoppenbrouwers geeft ons de schaal en ondersteuning die daarvoor nodig zijn.” Logische stap CEO Henny de Haas van Hoppenbrouwers noemt de samenwerking een logische stap: “A&B is een familiebedrijf dat dezelfde waarden deelt: vakmanschap, betrouwbaarheid en oog voor mensen. Samen kunnen we onze klanten nog beter bedienen en onze landelijke dekking versterken.” Met deze overname zet Hoppenbrouwers opnieuw een stap richting zijn ambitie om een toonaangevende, landelijke speler in de elektrotechnische installatiebranche te zijn. De Nederlandse installatiebranche kent deze zomer enkele belangrijke verschuivingen in de top. Zowel WascoPer als Remeha mogen een nieuwe directeur verwelkomen. Met deze veranderingen willen beide bedrijven hun positie in de Nederlandse en Europese markt verder versterken. Per 17 juli 2025 is Xander Hagens (zie foto) benoemd tot algemeen directeur van WascoPer (Rexel Group). Hij volgt Herold van den Belt op, die na 28 jaar afscheid neemt. Bij Remeha vertrekt Arthur van Schayk na 23 jaar als directeur. Vanaf 1 september 2025 gaat hij binnen moederbedrijf BDR Thermea aan de slag als hoofd Public & Governmental Relations en Special Projects. Jan Rijnen, momenteel Managing Director bij Baxi UK&I, onderdeel van BDR Thermea Group, volgt Van Schayk op. Ervaring én vernieuwing Een branchewoordvoerder stelt: “Deze benoemingen brengen ervaring én vernieuwing samen. Voor installateurs is het van belang dat toonaangevende leveranciers blijven investeren in kennis, duurzaamheid en betrouwbaarheid. De continuïteit bij WascoPer en Remeha geeft vertrouwen dat zij een sterke partner blijven in de transitie naar slimme en duurzame installaties.” Wasco werd in 1970 opgericht door de familie Van den Belt en groeide uit tot een landelijke groothandel met meer dan 35 vestigingen en twee distributiecentra. Het bedrijf levert verwarmings-, koel-, sanitair- en ventilatieoplossingen aan professionele installateurs en organiseert praktijkgerichte scholing via het opleidingsinstituut WasCollege. Remeha is in 1935 in Apeldoorn opgericht en is een Nederlandse fabrikant van verwarmings- en warmwateroplossingen. Remeha staat bekend om zijn innovatieve en betrouwbare cv-ketels, maar ontwikkelt steeds meer duurzame technologieën. zoals warmtepompen, hybride systemen en waterstofketels.
WEEGSCHAALSTRAAT 50 7324 BH APELDOORN T. 055 5998200 F. 055 5998219 van AtotZ www.geyer.nl Of het nu gaat om grote projecten of om kleine, ú en úw wensen staan bij GEYER in de spotlights. Goede kwaliteit en een duidelijk persoonlijk advies spelen daarbij de hoofdrol. Een betrouwbaar product, nauwkeurige assemblage en stipte levering, hebben bij GEYER altijd de hoogste prioriteit. OP ZOEK NAAR EEN VERDEELKAST VOOR UW PV INSTALLATIE...? Kijk voor onze vacatures www.geyer.nl of scan de QR-code.
11 #4 september 2025 a M r k t n i e u w s Record aantal verkochte airco’s Nederlandse technieksector heeft 121.000 nieuwe vakmensen nodig Foto: Techniek Nederland Foto: Jan Reinier van der Vliet De airconditioner heeft zich definitief gevestigd op de Nederlandse markt. Dat blijkt duidelijk uit de cijfers: naar verwachting zal het aantal verkochte airco’s dit jaar de grens van 300.000 stuks overschrijden, een record. Daarmee passeert 2025 het recordjaar 2021, toen 297.000 nieuwe airco’s werden geïnstalleerd. Volgens cijfers van het CBS lag het aantal verkochte airco’s vorig jaar op 268.000. In totaal zijn er nu ruim 2,2 miljoen airconditioners in Nederland. Koelen en verwarmen Maurice Roovers, expert klimaattechniek van Techniek Nederland, verklaart de toenemende vraag door een combinatie van factoren: warmere zomers, meer thuiswerken en stijgende gasprijzen. Ook het naderende einde van de salderingsregeling voor zonnestroom speelt een rol, denkt Roovers: “Steeds meer huishoudens kiezen voor airconditioning als energie-efficiënte manier om zowel te koelen als te verwarmen. Door het einde van de salderingsregeling wordt het aantrekkelijk om meer zelf opgewekte zonne-energie direct in huis te benutten. Een airconditioner die op zonnige dagen draait, sluit daar naadloos op aan. Zo leveren airco’s niet alleen comfort, maar ook een bijdrage aan slim energiebeheer.” ‘Anders koelen’ Hoewel de airco veruit de populairste oplossing is, benadrukt Techniek Nederland het belang van een integrale aanpak. Ook zonwering, isolatie en ventilatie beperken de koeltevraag en/of maken passieve koeling mogelijk. Installateurs kunnen advies geven over de best passende oplossing per woning. De Nederlandse technieksector staat de komende vijf jaar voor een grote uitdaging. Uit de Arbeidsmarktprognose 2025‑2029 van opleidingsfonds Wij Techniek blijkt dat de sector 121.000 nieuwe medewerkers nodig heeft. Deze instroom is nodig om zowel de verwachte groei te realiseren als de uitstroom van circa 118.000 medewerkers op te vangen. Een bijzonder belangrijke rol is weggelegd voor zij-instromers: maar liefst 70 procent van de nieuwe vakmensen moet uit deze groep komen. Zij-instromers zijn mensen die een carrièreswitch maken vanuit andere sectoren. De instroom vanuit het beroepsonderwijs blijft stabiel, ondanks een daling van het aantal jongeren en teruglopende studentenaantallen. Na een verwachte daling in 2025 groeit de werkgelegenheid in de sector vanaf volgend jaar met ongeveer 0,5 procent per jaar. Het aantal zelfstandigen stijgt sneller, met ongeveer 1,5 procent per jaar. Er is vooral veel vraag naar werkvoorbereiders, monteurs en gespecialiseerde technici. Digitale vaardigheden De toenemende complexiteit van installatieprojecten maakt digitale vaardigheden onmisbaar. Bedrijven die investeren in scholing en digitale kennis hebben een aanzienlijk voordeel bij het aantrekken en behouden van personeel. Innovatie Voorzitter Mark Harbers van Techniek Nederland benadrukt: “We moeten technisch beroepsonderwijs aantrekkelijker maken, zij-instroom stimuleren en mensen behouden. Alleen dat is niet genoeg. Verhoging van arbeidsproductiviteit door AI, robotisering, digitalisering en industrieel produceren is cruciaal. Innovatie biedt enorme kansen om de technieksector uit te laten groeien tot koploper van de Nederlandse economie.”
12 #4 september 2025 a M r k t n i e u w s Duurzaamheidsrapport Ledvance In 2024 breidde Ledvance haar wereldwijde duurzaamheidsteam uit. Het leiderschap van de divisie omvat nu veiligheid, milieubescherming, gezondheid en arbeidsveiligheid. Dit staat onder meer beschreven in ‘Illuminating Change’; het derde duurzaamheidsrapport van het bedrijf. Het rapport van dit jaar speelt een belangrijke rol in de afstemming op de komende normen van de Europese Unie en is gebouwd op een bredere gegevensbasis dan in voorgaande jaren. Voor de eerste keer omvat het rapport bijvoorbeeld alle entiteiten wereldwijd, wat de geldigheid en diepgang van de resultaten verbetert. Het bevat ook een breder scala aan emissiecategorieën, wat een nauwkeuriger beeld van de uitstoot van broeikasgassen mogelijk maakt. Tevens is in dit rapport 2024 vastgelegd als het basisjaar voor de klimaatstrategie en de decarbonisatie routekaart van het bedrijf. Jue Wang, Executive Senior Vice President bij Ledvance, zegt: "Onze vooruitgang op het gebied van duurzaamheid betreft zowel de techniek alsook het sociale vlak. Door innovatie, creativiteit en passie leveren we de verlichtingsoplossingen die onze klanten willen en helpen we tegelijkertijd te bouwen aan een duurzamere toekomst." Duurzame initiatieven van Ledvance zijn onder meer het verlagen van de CO2-emissies tijdens de productie, de ontwikkeling van het Everloop productassortiment en het ‘Paper to digital’ initiatief. Hierbij vervangt Ledvance gedrukte productinformatie door digitale versies. Het Ledvance Sustainability Report 2024 is beschikbaar op www.ledvance.com. Ledvance, www.benelux.ledvance.com, www.elektropraktijk.nl Kijk eens op onze website met dagelijks updates! Of meld je aan op de ElektroPraktijk nieuwsbrief met elke 2 weken info uit de markt. Scan de QR-code
13 #4 september 2025 a M r k t n i e u w s Twee dochterondernemingen integreren in Helukabel 20 september: Open Energiedag EKD Systems en Sangel Systemtechnik – twee dochterondernemingen van Helukabel - opereren beiden sinds kort onder de naam Helu Connectivity Solutions. De integratie maakt onderdeel uit van de groeistrategie van de Helukabel Groep. De organisatie versterkt hiermee haar positie als systeemleverancier op het gebied van elektrische verbindingsoplossingen. De Open Energiedag is een initiatief van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), samen met zes brancheorganisaties: NedZero, Holland Solar, EnergieSamen, Vereniging Warmtepompen, Branchevereniging Bodemenergie, Geothermie Nederland en HIER. Het event is onderdeel van een bredere campagne waarbij producenten van duurzame energie laten zien hoe zij werken aan de energie-opwek van de toekomst. Dit wordt letterlijk zichtbaar op de Open Energiedag die op 20 september voor de vijfde keer plaatsvindt. Geïnteresseerden kunnen dan op bezoek bij een windturbine, zonnepark, warmte-installatie, hoogspanningsstation of andere duurzame energieprojecten door heel Nederland. Op tientallen locaties zetten bedrijven, energiecoöperaties en andere organisaties de deuren open. Deze zijn te vinden via de website. NVDE, www.OpenEnergiedag.nl De twee bedrijven vullen al sinds 2022 het portfolio aan met kabelrupsen, kabelassemblages en industriële verlichting. In de meeste toepassingen vormen kabelrupsen, kabels en connectoren samen een geïntegreerd systeem. Door de integratie van de dochterondernemingen en het bundelen van de beschikbare expertise zijn de diverse componenten optimaal op elkaar afstemmen. Met de integratie zijn een uniforme uitstraling, duidelijke contactpersonen en vereenvoudigde processen gerealiseerd. Hiermee wil de Helukabel Groep klanten wereldwijd voorzien van op maat gemaakte oplossingen op het gebied van elektrische verbindingstechniek – van individuele kabels tot volledig geïnstalleerde systemen. Helukabel, www.helukabel.nl, tel. 0495 49 90 49
#4 september 2025 14 i L c h t Verlichtingsoplossing voor tunnels en parkeergarages Tekst: Gerrit Tenkink Foto’s: Phoenix Contact e eisen om de Susten Pas-tunnel aan te passen aan de nieuwste technologie blijken net zo veeleisend te zijn als bij het moderniseren van een huis. De focus ligt altijd op een veilige werking, die vanuit economisch oogpunt op een kosteneffectieve, snelle en grondstofbesparende manier kan worden geïmplementeerd. De Sustenpas omvat drie kleinere tunnels met een totale lengte van iets minder dan een kilometer. De afmetingen lijken niet spectaculair, maar wat betreft de verlichtingsregeling gaat Portaalzicht op de Depoortertunnel langs de Sustenpas. Iedereen die ooit in Zuid-Europa op vakantie is geweest, heeft wel eens over één van de pittoreske bergpassen in Zwitserland gereden, maar ongetwijfeld ook gebruik gemaakt van een van de ruim duizend tunnels. Om ervoor te zorgen dat ze veilig op hun bestemming aankomen, worden de tunnels van tijd tot tijd onderhouden en gemoderniseerd. Dit was ook het geval bij de Susten Pas-tunnel, die onder andere werd opgewaardeerd met een innovatieve verlichtingsoplossing op basis van componenten en systemen van Phoenix Contact. Dezelfde techniek wordt ook al bij tunnels in Nederland toegepast. De aansluittechniek werd onder andere ook gebruikt in een parkeergarage in Arnhem. D
#4 september 2025 r t i k e l n a a m 15 het om de nieuwste innovaties op het gebied van automatiseringstechnologie. Phoenix Contact, met een Nederlandse vestiging in Zevenaar, is specialist in hoogwaardige technische aansluittechniek. Het bedrijf levert de benodigde producten, maar staat daarnaast de partnerbedrijven ook bij met advies en technische kennis. In dit geval werd het project gerealiseerd door partnerbedrijf Silux AG, met de producten en de technische know-how van Phoenix Contact. Aangezien de Zwitserse partner van Phoenix Contact al met succes vier tunnelprojecten voor het kanton Uri had uitgevoerd, besloten de verantwoordelijken om de verlichtings- en bedradingsoplossing van de automatiseringsspecialist ook voor dit project te gebruiken. In het nieuwe project werden de Lumgate DALI armatuurbesturingsunits en voorgemonteerde bekabeling voor het eerst gebruikt. Voorgeconfectioneerde kabels Ruben Kijff, Product Manager ICE, Phoenix Contact in Zevenaar, kijkt tevreden terug op het project en de rol die Phoenix Contact daarbij speelde. “De modernisering van het verlichtingssysteem vereiste meer dan alleen het vervangen van de individuele verlichting. In plaats daarvan moesten de oude lampen volledig worden gedemonteerd en vervangen door moderne LED-versies. Deze zijn individueel te dimmen en te diagnostiseren. Bovendien is de configuratietijd minimaal, omdat bij de installatie alle parameters automatisch De laatste verlichtingstest wordt gebruikt om te controleren hoe de lampen de verschillende scenario’s weergeven. Tunnelverlichting en parkeergarages Nederland Tunnelverlichting in Nederland moet voldoen aan de LTS (Landelijke Tunnel Standaard). Deze standaard is volgens Kijff strenger dan in Zwitserland. “In Nederland dienen alle tunnels te voldoen aan de Europese richtlijnen (TEN-T) maar tevens aan de LTS. De LTS richtlijnen zijn over het algemeen strenger dan de Europese richtlijnen welke in Zwitserland worden gehanteerd. Als voorbeeld dienen er in Nederland elke 100 – 250 meter vluchtdeuren beschikbaar te zijn, terwijl in Zwitserland elke 500 meter vluchtdeuren beschikbaar dienen te zijn. Daarnaast is een bedieningscentrale verplicht vanaf 500 meter in Nederland en in Zwitserland pas vanaf 3.000 meter.” De QPD-installatietechniek is ook gebruikt in verschillende parkeergarages, zoals onder andere in de Musis Parkeergarage in Arnhem.” Kosteneffectief, snel en grondstofbesparend
#4 september 2025 16 e b o u w a u t o m a t worden doorgegeven aan de corresponderende eenheden door de positie van het licht. De lokale DALI-interface van de Lumgate armatuursturing naar de LED-drivers maakt een uitgebreide diagnose van alle lichtpunten mogelijk.” Kijff vervolgt: “De meegeleverde voorgeconfectioneerde kabels helpen om de installatie-werkzaamheden aanzienlijk te verminderen omdat de complexe aansluiting van de lampen en de driverboxen niet langer nodig is wanneer de connectoren al zijn bevestigd. Door Lumgate DALI te gebruiken, hoefde er maar één datakabel per tunnel te worden geïnstalleerd in plaats van drie. De hele bekabeling is insteekbaar.” De individuele kabels werden in de fabriek voorgemonteerd, gemarkeerd en getest voordat ze op de bouwplaats aankwamen. Kijff daarover: “Op de bouwplaats monteerde het installatieteam de kabels zonder gereedschap op basis van het uitgebreide QPD-installatiesysteem (Quickon Power Distribution) van Phoenix Contact. Het betekent dat er sneller gewerkt kan worden met het minimaliseren van de kans op fouten. Daarnaast integreerde het team de kabels direct in de automatiseringsoplossing, met behulp van de inbedrijfstellingsmodus van de verlichtingsregeling. Door de verlichting op en neer te dimmen, krijgen de installateurs feedback dat het licht correct is geïntegreerd. Dit betekent dat zij fouten ter plekke tijdens de installatie konden opsporen en herstellen. Het was niet nodig om de voedingskabels continu te testen. Er wordt ook een faseverandering gebruikt in elke verdeler van het QPD systeem, wat betekent dat het voedingsnetwerk automatisch gelijkmatig wordt belast.” Lager energieverbruik, gelijkmatige lichtovergang De verlichtingsregeling is eenvoudig. Sensoren bevinden zich boven de tunnelingangen en zijn via analoge ingangen verbonden met de controller. De sensoren meten de lichtsterkte bij de tunnelportalen, wat betekent dat de ingang en de binnenruimte lichter of donkerder kunnen worden gemaakt, afhankelijk van de helderheid van de omgeving. Dit creëert De L20-sensor op de mast is gekalibreerd voor een succesvolle aanpassing van de helderheid. Voordelen De slimme verlichtingsoplossing Tunnel Lighting Advanced (TLA), die is geïnstalleerd in de Susten Pas-tunnels, onderscheidt zich door de volgende kenmerken: Flexibele reactie op verschillende verkeers- en daglichtsituaties. Eenvoudige installatie en ingebruikname met plug-and-play en automatisch adresserende stuurprogramma’s. Efficiënt onderhoud dankzij uitgebreide diagnose en nauwkeurige foutopsporing. Compensatie van verliezen door veroudering en vuil met de Constant Light Output-functie.
#4 september 2025 r t i k e l n a a m 17 een aangepaste overgang van helderheid tussen het daglicht buiten en de gedempte verlichting in de tunnel. Als een sensor uitvalt, wordt de sensor gebruikt die op het tegenoverliggende portaal is geïnstalleerd. Als er geen sensor aanwezig is, wordt de verlichting geregeld via een ingebouwde astronomische klok of op basis van de tijd. De regeling gebeurt met een DALI interface. “Maar zoals zo vaak zit het venijn in de details”, aldus Kijff. “Als de uitgangshelderheid slechts een paar procentpunten afwijkt van de geplande helderheidswaarde, verspillen we een grote hoeveelheid energie. Alle lampen werken daarom volgens de vooraf berekende dimcurves. De activiteiten van de ledsegmenten worden afzonderlijk gemeten en gemonitord. Indien er storende variabelen zijn, zoals vuil of de veroudering van een lamp, kunnen we dit direct uitlezen. Maar zelfs als de ideale verlichtingscurve zou worden gevonden, rekening houdend met de ouderdom van het licht en het vuil, zou er nog steeds veel energie worden verspild tijdens het gebruik. In tegenstelling tot de Gotthardtunnel worden de Sustenpas-tunnels zelden of helemaal niet gebruikt buiten de zomermaanden. Om rekening te houden met deze situatie zijn radarsensoren voor het detecteren van voertuigen geïnstalleerd bij de tunnelingangen. Deze ‘wekken’ de tunnel zodra een voertuig nadert en stellen de vereiste lichtsterkte in de tunnel in. Als de tunnel niet wordt gebruikt, zet de controller hem in de ‘slaapstand’ met slechts minimale verlichting. Alleen al het gebruik van ledlampen vermindert het energieverbruik met wel 30 procent en dat alles in combinatie met verbeterde lichtomstandigheden. Met het traploos dimmen van de aanpassings- en binnenzoneverlichting op basis van de heersende weersomstandigheden en het gebruik van de radar wordt de energiebehoefte tot 70 procent verminderd in vergelijking met de oudere systemen.” x Meetwerkzaamheden voor de elektrische acceptatie van de nieuwe schakel- en verdeelinrichtingen. Softwarebibliotheek Wereldwijd stellen complexe tunnelprojecten verschillende eisen aan controle en monitoring. Efficiënte tunnelbewaking zorgt voor meer transparantie en garandeert de veiligheid en beschikbaarheid van in bedrijf zijnde tunnels. Software voor procesbewaking maakt het mogelijk om op elk moment taken uit te voeren zoals het uitlezen en bewaken van sensorgegevens over luchtkwaliteit en temperatuur in de tunnel. De softwarebibliotheek Tunnel Functions voor de modulaire engineeringsomgeving PLCnext Engineer breidt de besturingstechnologie van Phoenix Contact uit met functies die specifiek zijn afgestemd op de tunnelindustrie. Geprogrammeerde functieblokken vereenvoudigen de aansluiting van de tunneloplossingen van het bedrijf op het besturingssysteem. Zo kunnen operators hun oplossingen voor tunnelverlichting of tunnelevacuatie altijd en overal bewaken en besturen. Het is ook mogelijk om sensorgegevens af te tappen en tijd en engineeringkosten te besparen met de in de industrie gebruikelijke visualisatieblokken. Meer informatie: https://phoe.co/tunneltechnologie
18 #4 september 2025 n E e r g i e t r a n s i t i e ISSO-rapport helpt installateurs vooruit SSO ontwikkelde het rapport in opdracht van RVO en op verzoek van TKI Urban Energy. Een samenvatting. Het rapport is een logisch gevolg van de veranderende rol van de elektrotechnisch installateur, die steeds belangrijker wordt bij de verduurzaming van woningen. Huiseigenaren krijgen te maken met ingrijpende veranderingen als gevolg van de elektrificatie van hun woning. Het stopzetten van de salderingsregeling, de groeiende vraag naar warmtepompen, laadpalen en thuisbatterijen, en de gevolgen daarvan voor de elektrische installatie, vragen om goed inzicht, tijdige keuzes en een goede voorbereiding. Hierbij speelt de elektrotechnisch installateur een cruciale rol. Advies Het rapport ‘Duurzaam Elektrificeren van Woningen’, dat voor de zomer verscheen, helpt elektrotechnische installateurs om huiseigenaren te begeleiden bij het verkennen van verschillende scenario’s en het maken van weloverwogen keuzes. De opzet is thematisch, waardoor het rapport niet van begin tot eind gelezen hoeft te worden, maar eenvoudig per onderwerp te raadplegen is. Onderwerpen zoals meterkastverzwaring, de overgang van een 1-fase naar een 3-fase aansluiting, slimme sturing van apparaten en voorbeElektrificeren van woningen: slim, toekomstbestendig en efficiënt, zo blijkt uit het ISSO-rapport ‘Duurzaam elektrificeren woningen’. Foto: Gerd Altmann De energietransitie zet door en het verduurzamen van woningen staat hoog op de agenda. Elektrificeren is daarbij een sleutelbegrip: van warmtepompen en zonnepanelen tot slimme energiemanagementsystemen en laadinfra voor elektrische auto’s. Voor installateurs en huiseigenaren is het cruciaal om keuzes tijdig en doordacht te maken, zodat woningen klaar zijn voor de toekomst, zonder onnodige kosten of vertragingen. Een handig en praktisch ISSO-rapport helpt installateurs bij dit alles. De titel: ‘Duurzaam Elektrificeren van Woningen’. Tekst: Ton Brands I
19 #4 september 2025 r t i k e l n a a m reidende voorzieningen, zoals loze leidingen, komen uitgebreid aan bod. Daarnaast biedt dit document ondersteuning bij het overleg met huiseigenaren en (bouwkundige) hoofdaannemers. Op die manier kunnen installateurs bijdragen aan flexibele, toekomstbestendige woningen, zowel bij renovatie als nieuwbouw. Door goed de samenhang tussen de maatregelen te begrijpen kan de woningeigenaar van een goed advies worden voorzien. Ook kan in de toekomst bespaard worden op proceskosten door de beschikbare informatie op te slaan in een woonpaspoort. Meer dan een enkele aanpassing Het volledig elektrificeren van een woning gaat veel verder dan het simpelweg vervangen van één apparaat. Het draait om het creëren van een samenhangend systeem van technische voorzieningen dat comfort, energie-efficiëntie en onafhankelijkheid van fossiele brandstoffen vergroot. Belangrijke pijlers in dit proces zijn de meterkast en aansluiting, slimme aansturing en energiemanagement, laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen, zonnepanelen, warmtepompen, energieopslag via batterijen en elektrische boilers voor warm tapwater. Samen bepalen deze elementen of een woning soepel kan overstappen op volledig elektrische installaties. Een goede inventarisatie van de huidige situatie en toekomstige wensen van bewoners voorkomt onnodige aanpassingen en hoge kosten achteraf. Scenario’s voor de energietransitie Niet elke huiseigenaar kan of wil direct grote investeringen doen. Daarom is het belangrijk verschillende scenario’s te bekijken, die aansluiten bij het budget en de energiebehoefte van de bewoner. Hieronder enkele voorbeelden. Blijven zoals het is Voordeel: geen directe kosten. Nadeel: groeiende afhankelijkheid van energieleveranciers, mogelijk hogere energiekosten en kwetsbaarheid voor beleidswijzigingen. Simpel slim schakelen Voordeel: Apparaten zoals tijdschakelaars, slimme stekkers of thermostaten verlagen op eenvoudige wijze de energierekening. Nadeel: beperkte koppeling tussen apparaten. Actief inspelen op variabele tarieven Voordeel: Besparing door apparaten te gebruiken op momenten dat energie goedkoop is. Nadeel: vereist monitoring en bewust gedrag. Thuisbatterij en slimme energieopslag Voordeel: Geeft maximale controle over energieverbruik, bescherming tegen piektarieven en biedt noodstroomopties. Nadeel: hoge aanschafkosten en lange terugverdientijd. Energieoptimaal wonen Voordeel: Een volledig duurzame, toekomstbestendige woning met minimale afhankelijkheid van netleveranciers. Nadeel: hoge investeringskosten en geen garantie op snelle terugverdientijd. Door deze scenario’s zorgvuldig door te lopen, kunnen bewoners en installateurs samen een plan opstellen dat past bij energiegebruik, budget en langetermijnplannen. Praktische keuzes De meterkast is het hart van elke elektrische installatie. Bij elektrificatie is het verstandig te controleren of de meterkast klaar is voor toekomstige uitbreidingen, zoals warmtepompen, laadpalen of batterijen. Een stevige basis voorkomt later hoge kosten. Advies: overweeg een 3-fase aansluiting en extra groepen zodat dynamische energietarieven en slimme sturing eenvoudig kunnen worden toegepast. Een slim energiemanagementsysteem (EMS) verhoogt comfort en verlaagt kosten door apparaten automatisch aan te sturen op gunstige momenten. Dit maakt bijvoorbeeld automatisch laden van de auto of het efficiënt gebruiken van zonne-energie mogelijk. Advies: kies een flexibel systeem dat compatibel is met toekomstige uitbreidingen en let op privacy en gegevensbeveiliging. Voor huishoudens met elektrische voertuigen is een toekomstbestendige laadHet rapport helpt ET-installateurs om huiseigenaren te begeleiden bij het verkennen van verschillende scenario’s en het maken van weloverwogen keuzes. Foto: Gerd Altmann Een goed voorbereide woning bespaart tijd, geld én zorgt voor comfort in de toekomst
20 #4 september 2025 Als bedrijf gratis en veilig afgedankte apparaten, lampen en batterijen kwijt? wecyclevoorbedrijven.nl Elektrosystemen www.fraenkische.nl Eenvoudige montage n Deel de buis, leg de kabels in de binnenbuis, druk de buitenbuis er over en klaar! Veilig en duurzaam n Bescherming van (voorgemonteerde) kabels bij PV-installaties, machines, etc. n Bestand tegen knaagdieren en weersinvloeden n Duurzaam stevige verbinding en goede buigwisselsterkte Efficiënt n De ideale oplossing voor snelle bescherming van kabels achteraf voor vele toepassingsgebieden. Hersluitbaar voor installatie achteraf. Co-flex en PV-Coor Deelbare flexibele buizen info.elektro@fraenkische.nl
21 #4 september 2025 r t i k e l n a a m oplossing essentieel. Advies: aparte groepen in de meterkast, 3-fase aansluiting vanaf 7,36 kW en overweeg Vehicleto-Home (V2H) voor slim laden en energieteruglevering. En zo geeft het rapport talloze praktische adviezen voor onder – veel – meer: zonnepanelen, warmtepompen, energieopslag (batterijen) en elektrische boilers. Deze praktische publicatie biedt installateurs concrete handvatten om woningen slim en toekomstbestendig te elektrificeren. Wijkgerichte aanpak en collectief voordeel Steeds vaker werken installateurs samen met gemeenten aan een wijkgerichte aanpak. Transitievisies voor warmte bepalen welke buurten eerst van het gas afgaan. Collectieve opslag via buurtaccu’s verlaagt kosten, vermindert netbelasting en maakt zonnepanelen effectiever. Deze strategie biedt voordelen voor bewoners, installateurs én gemeenten. Moderne installaties communiceren via apps en cloudplatforms, wat gemak biedt maar ook risico’s op cyberaanvallen met zich meebrengt. Advies: gebruik sterke wachtwoorden, tweestapsverificatie, aparte wifi-netwerken en veilige merken. Bewoners moeten bewust worden gemaakt van deze risico’s en de juiste balans vinden tussen gebruiksgemak en veiligheid. Stappenplan voor elektrificatie Een gefaseerde aanpak helpt woningen efficiënt te elektrificeren: Controle meterkast en aansluiting Installatie en monitoring van zonnepanelen Voorbereiding laadinfrastructuur Elektrificatie van warmte-oplossingen Integratie van energieopslag en slimme aansturing Met dit plan wordt een woning toekomstbestendig en klaar voor de energietransitie. Conclusie Elektrificatie van woningen is een complex maar kansrijk proces. Door tijdig te plannen en een samenhangend advies te geven, kunnen installateurs klanten helpen kosten en energieverbruik te verlagen, comfort en controle te vergroten, de woningwaarde te verhogen en voorbereid te zijn op toekomstige energiebehoeften en beleidswijzigingen. Een combinatie van praktische maatregelen, slimme technologieën en strategisch inzicht in wijk- en gemeentebeleid zorgt voor een woning die klaar is voor de energietransitie.x Slim combineren van techniek en gedrag maakt de woning toekomstbestendig én energiezuinig Elektrificeren is geen kwestie van apparaten vervangen, maar een slimme combinatie van techniek, gedrag en strategische planning, aldus het ISSO-rapport. Foto: Gerd Maximilianovich Bekijk het hele rapport: https://bit.ly/41lPCIz.
PRO LINE Exclusief voor de installateur ECO-DIM.02 PRO (R,L,C) a 0-250W led a Vervangbare + extra zekering a Ondiepe inbouw (23mm) a MIN & MAX afstelling DE FAVORIET VAN DE INSTALLATEURS ECO-DIM.03 PRO (R,L,C) a 0-700W led a Vervangbare + extra zekering a Ondiepe inbouw (23mm) a MIN & MAX afstelling SPECIAAL VOOR GROTERE INSTALLATIES ECO-DIM.04 PRO (R,C) a 0-200W led a Goedkoopste in de markt a Ondiepe inbouw (23mm) a MIN & automatische MAX afstelling DIMMEN HOEFT NIET DUUR TE ZIJN ECO-DIM.05 PRO (R,L,C) a 2 x 0-200W led a Wisselschakeling per kanaal a Ondiepe inbouw (23mm) a 2 x MIN & 2 x MAX afstelling DUO DIMMER MET WISSELSCHAKELING www.ecodim.nl JAAR GARANTIE GROOTHAN PRODUC GERECYCLED PLASTIC
#4 september 2025 23 0 C l u m n a m Specialisten in nood kun je verlichten De vraag van de redactie: een column graag over verlichting en noodverlichting. Nu doe ik al twintig jaar aan opleiden. Aan het laten zien en vooral laten ervaren dat techniek niet moeilijk hoeft te zijn. Wij- specialisten- komen maar al te graag interessant over. We willen, meestal onbewust, laten zien hoeveel wij wel niet weten, hoe slim we wel niet zijn. Er is in die twintig jaar veel veranderd. Zowel in de industrie als in de installatietechniek. Ik houd me vooral bezig met klimaattechniek en de technologische revolutie gaat onverminderd door. Ik mag bij een commerciële opleider werken, en de belangrijkste eigenschap van zo’n opleider is dat deze alleen bestaat door goed te luisteren naar wat de markt wil. En vaak snel wil. Door constant in gesprek te zijn met de technische bedrijven van Nederland, vaak via brancheverenigingen, hoor ik wat er speelt en waar wij gister op in hadden moeten spelen. Het valt mij al jaren op dat ondanks de vele ontwikkelingen op het gebied van (nood) verlichting, er bij ons geen vraag is naar opleiden op dat gebied. Prima, we zijn al zo druk. Ik schat in dat er vanuit producttrainingen echt wel wat gebeurt, want verlichting krijgt steeds meer aandacht. Terecht! Dus een column over verlichting en noodverlichting. Tja. Ik was al twee weken aan het broeden, er kwam niets zinnigs op. Tot ik gebeld werd door een bevlogen arbeidsdeskundige uit Zeeland die mij belde om bij te praten. Wij sparren vaak over het omscholen van mensen die even geen baan hebben, of, en dat is actueel, over het omscholen en opleiden van jongens en meiden vanuit het speciale onderwijs. Ze slaagde er niet in werkgevers hiervoor te enthousiasmeren, terwijl ze dagelijks hoort hoe groot de behoefte aan nieuwe technische mensen is. Het onderwerp boeit mij mateloos. Binnen de techniek verrichten specialisten nog steeds óók veel eenvoudig en repeterend werk dat makkelijk is aan te leren. Tegelijkertijd worden specialisten steeds schaarser, terwijl juist het repeterende werk met de handen toeneemt. Je zou zeggen, één en één is twee. Een leerling uit het speciaal onderwijs van pak hem beet bijna 18 jaar is snel enthousiast te maken voor een mooi vak, dat deels bestaat uit eenvoudige werkzaamheden. Pilots in de luchtdistributiebranche tonen aan dat extra begeleiding van deze doelgroep leidt tot betrouwbare werknemers die blij zijn met wat ze kunnen en mogen doen en gemotiveerd en trots zijn op hun werk. Het mooie is dat die begeleiding in Nederland heel goed georganiseerd is. Ook dat is een feit. Daardoor worden de kosten voor bedrijven laag gehouden en het risico bijna nul. En toch vertelde de arbeidsdeskundige me letterlijk: “De nood is hoog en deze doelgroep zou zo mooi het werk van de specialist kunnen verlichten. Waarom lukt het ons toch niet om het dit duidelijk te maken?” Kijk aan, mijn column was gemaakt want hoorde ik daar niet nood en verlichting? Werkgevers, kijk anders aan tegen werk en sta open voor praktische en werkende oplossingen. Leerlingen uit het speciaal onderwijs zijn gemotiveerd, praktisch ingesteld en leergierig. Heb je hun gebruikshandleiding gelezen, dan groeien zij uit tot waardevolle werknemers. Geef ze een kans, ik zal je vertellen, er gaat een wereld voor je open. Nico van Leeuwen ROVC
#4 september 2025 24 t S a r t e r s i m a a t In deze terugkerende rubriek komen durfals aan het woord. Starters, doorstarters, markttoetreders, uitvinders. Hun succesverhalen zijn de inspirerende voorbeelden in deze moeilijke tijden. ElektroPraktijk sprak deze keer met Gijs-Jan Moest, van Rator BV. Moest bedacht een heuse toverradiator. De radiator wordt twee keer zo warm als het water dat erin gaat. Helemaal uit zichzelf. “Warmteafgifte is een onderbelicht thema, terwijl daar grote winst te behalen valt.” Het is opnieuw een praktijkvoorbeeld van de toenemende integratie tussen de verschillende installatiedisciplines. Tekst: Marting Bongers Foto’s: Helène van Rijn Wie is Gijs-Jan Moest? Het is een absoluut innovatieve oplossing, die radiator. Gijs‑Jan Moest (39) is ermee bezig sinds 2022. Maar het had zomaar heel anders kunnen lopen. “Voor hetzelfde geld had ik nu iets in de kunst gedaan. Maar zo liep ’t gelukkig niet”, zegt hij zelf. Moest is een man met veel interesses. Iemand die de wereld een beetje beter wil maken. “Maar dan wel met concrete resultaten graag.” Hij interesseert zich voor maatschappelijke issues, duurzaamheid bijvoorbeeld. “En dan neem ik inderdaad wel eens een activistische, kritische houding aan. Ik vind het belangrijk om een individueel denkend wezen te zijn en daar moedig ik anderen ook in aan.” Kun je uitleggen wat er zo bijzonder aan is, aan jouw vinding? “Da’s nog niet zo eenvoudig, geeft Moest toe. “Want hoe werkt de digitale camera in mijn telefoon? Dat zou ik ook niet kunnen uitleggen. Maar ik weet wel dat het Starters en andere durfals aan het woord Gijs‑Jan Moest, bedenker, founder en general manager.
#4 september 2025 25 r t i k e l n a a m werkt, dus dan heb ik ‘t liever over de toepassing dan over de techniek.” Moest vertelt dat een gewone radiator de warmte gelijkmatig verdeelt over de voor- en achterzijde. “Dus als je er water van 35 graden Celsius in stopt, wordt de hele radiator 35 graden Celsius.” Wat zijn radiator (onder de merknaam Rator) uniek maakt, is dat deze het water juist níet gelijkmatig verdeelt, maar dit aan de voorkant concentreert. Die voelt daardoor veel warmer aan – zelfs tot 60 graden Celsius – terwijl het water zelf maar 35 graden Celsius blijft.” Dat lijkt magic. Maar het is techniek. Hoe werkt dat dan? “Zoals een vergrootglas dat met zonlicht één punt erg heet maakt. Een papiertje eronder verbrandt dan, hoewel de sterkte van het zonlicht niet anders is als naast dat vergrootglas”, zegt Moest. “Het water stroomt eerst door het achterste deel van de radiator. Een ‘statische booster’ – een ingebouwde warmtewisselaar – en een radiaalventilator stuwen de warmte vervolgens naar de voorzijde. Anders gezegd: alle thermische energie komt geconcentreerd vrij, onder een kleiner oppervlak, waardoor dat een veel hogere temperatuur bereikt.” Hoe kwam je aan die knowhow? Ervoor gestudeerd? “Integendeel. Wat ik al zei, ik probeerde het eerst in de kunst. In de modesector. Een managementopleiding volgde ik. Maar dat bleek niet de meest vlotte wereld, als het gaat om veranderingen. Ik had niet het gevoel dat ik daar de vaart in mijn leven kon krijgen die ik zocht. Maar als kind was ik altijd al wel dingen uit elkaar aan ‘t schroeven, voordat iets de prullenbak in ging. Dus een technische achtergrond had ik al wel”, grapt Moest. Maar hoe ben je dan uiteindelijk ‘in de energie’ beland? “Ik wilde na m’n ‘modecarrière’ een job in de duurzaamheid. Rond 2016 was dat. Ik heb dat aan iedereen laten weten en op een gegeven moment was er een vriendin die zei: ‘Dit is echt iets voor jou’ – en dat was ‘Klimaatroute’. Zij helpen gemeenten, bedrijven en particulieren met energiebesparing.” Om een lang verhaal kort te maken: Moest is op LinkedIn terug te vinden als duurzaamheidsexpert en milieu-inspecteur, die rond de tweeduizend MKB’ers en huiseigenaren heeft gezien. “Het was meer dan alleen een leuke baan; ik kon er ook mijn eigen ideeën mee toetsen.” En op een gegeven moment dacht jij: hé, ik moet maar eens voor mezelf gaan beginnen. “Daar ging wel iets aan vooraf. Bij Klimaatroute was ik veel bezig met warmtepompen. Zo van: hoe werkt dat en hoe kan ik dat nou eens begrijpelijk uitleggen?” Al doende ontdekte Moest een stukje Gijs-Jan Moest probeerde het eerst in de kunst en in de modesector. Dat bleek toch niet wat hij ervan dacht. Een kleine 10 jaar geleden maakte hij de stap naar de duurzaamheidssector. Achterzijde radiator. De aluminium warmtewisselaar, een buisprofiel, waar het water doorheen loopt
www.elektropraktijk.nlRkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=