TWINTIGSTE JAARGANG APRIL 2025 # 2 Solar De zonnige toekomst van Solar Verduurzaming Het Academiehuis Grote Kerk Zwolle Starters Starters en andere durfals aan het woord USP Prefabricage in de installatiewereld ONAFHANKELIJKE PRAKTIJKINFORMATIE VOOR DE ELEKTROTECHNISCHE BRANCHE
FINDER RELAIS NEDERLAND B.V. Dukdalfweg 51 / 1041 BC AMSTERDAM Tel.: +31 (0)20 615 65 57 E-mail: finder.nl@findernet.com findernet.com PROGRAMMEERBARE LOGISCHE RELAIS OPTA CODESYS® Finder introduceert met de OPTA Codesys® een nieuwe reeks producten uit de Serie 8A gebaseerd op ’s werelds eerste onafhankelijke ontwikkelomgeving voor PLC’s, ontworpen voor programmering volgens de internationale industriestandaard IEC 61131-3. Codesys® (Controlled Development System) is een zeer populaire softwareontwikkelomgeving in de industriële automatisering, naast programmering biedt Codesys® tools aan voor onder andere simulatie, hardware configuratie en visualisatie. De OPTA Codesys®, met typenummer 8A.04.9.024.832C, beschikt over acht analoge of digitale ingangen, vier 10 A relaisuitgangen, USB Type C-connectiviteit, een RJ45-poort, RS485-poort en een interne Wi-Fi module. Tevens zijn er drie uitbreidingsmodules (EMR, SSR en analoog) beschikbaar die specifiek bedoeld zijn voor de Codesys®-omgeving. De 8A.26.9.024.060C is een analoge uitbreidingsmodule met zes ingangen 0...10 V / 4...20 mA of PT100, twee uitgangen 0...10 V / 4...20 mA en vier uitgangen PWM. De 8A.58.9.024.160C is een uitbreidingsmodule voorzien van elektromechanische relais met zestien ingangen digitaal/analoog 0...10 V en acht uitgangen EMR 6 A. De 8A.88.9.024.160C is een uitbreidingsmodule voorzien van solid state relais met zestien ingangen digitaal/analoog 0...10 V en acht uitgangen SSR 2 A. Meer informatie
#2 april 2025 4 o l u m n C i n Theoretisch en praktisch ‘Jarenlang twijfelde niemand eraan: een succesvolle carrière begint met een havo- of vwo-opleiding en daarna een studie aan de universiteit. Maar onze samenleving verandert in een hoog tempo. In plaats van theoretisch opgeleide bollebozen hebben we steeds meer behoefte aan mensen met een praktische beroepsopleiding. De waardering voor technisch vakmanschap groeit met de dag. Een logische kentering, want zonder technici komt Nederland tot stilstand’, aldus Terpstra op de website van Techniek Nederland. Met zijn tekst houdt Terpstra veel mensen een spiegel voor. In ieder geval ook de schrijver van deze column. Wij prentten onze kinderen in dat ze op school hun stinkende best moesten doen. ‘Op welk niveau dan ook, zorg dat je er het uiterste uithaalt’. Ik acteerde dat het me niet uitmaakte welke opleiding ze volgden. Diep in m’n hart echter hoopte ik dat ze ‘goed terecht zouden komen’, op de manier zoals mijn ouders dat bedoelden. Die hadden zelf geen kans gehad om te studeren en zetten elk dubbeltje opzij voor een ‘goede opleiding’ voor hun kinderen. Dat betekende vooral: doorstuderen na de middelbare school. Ik heb dat nooit als sociale druk gevoeld, maar ik vrees dat ik bij m’n kinderen wél nadrukkelijk heb uitgestraald dat alleen een hbo- of universitaire opleiding de weg naar een gouden toekomst zou wijzen. Niet voor niets regelden we bijlessen toen sommige exacte vakken te moeilijk bleken. Eigenlijk keek ik niet naar wat de kinderen wérkelijk interessant vonden. En nu blijkt dat ze misschien maatschappelijk en financieel beter af geweest zouden zijn met een praktijkopleiding. Of, zoals Doekle Terpstra het verwoordt: ‘Technische vakmensen zijn onmisbaar en dat besef begint overal door te dringen. Ook steeds meer ouders realiseren zich dat er niks mis is met een technische vakopleiding. Het verschil tussen ‘hoger’ en ‘lager’ onderwijs maakt plaats voor ‘theoretisch’ en ‘praktisch’ onderwijs. En steeds vaker blijkt juist een praktische studierichting de meeste ruimte te bieden voor het ontplooien van talent’. Ik zou willen dat ik dit wat eerder had ingezien. Ton Brands Hoofdredacteur Solar De zonnige toekomst van Solar Natuurlijk was het afschaffen van de salderingsregeling in 2027 een belangrijk onderdeel tijdens het congres ‘Toekomst van Solar’ op woensdag 12 februari in het Louwman Museum in Den Haag. Toch was het merendeel van de sprekers ervan overtuigd dat het investeren in deze manier van energievoorziening een verstandige keuze blijft. Verduurzaming Het Academiehuis Grote Kerk Zwolle Midden in Zwolle staat de enorme Sint-Michaëlskerk. Het prachtige gebouw, ruim 600 jaar oud, laat goed zien hoe welvarend de voormalige Hanzestad ooit was. Het is een zogenaamde ‘hallenkerk’, in de stijl van de Nederrijnse gotiek. De twee zijbeuken zijn optisch even hoog als de middenbeuk. Direct in het oog springende ‘assets’ zijn de hoge bogen, gewelven en ramen, het beroemde Schnitgerorgel en de megagrote preekstoel uit 1622. Het gebouw onderging onlangs een ingrijpende reorganisatie. Dit stelde speciale eisen aan de installatietechniek. 18 14
#2 april 2025 5 n h o u d I o u d h Starters Starters en andere durfals aan het woord In deze terugkerende rubriek komen durfals aan het woord. Starters, doorstarters, markttoetreders, uitvinders. Hun succesverhalen zijn de inspirerende voorbeelden in deze moeilijke tijden. ElektroPraktijk sprak deze keer met Herman Harkink, van Indy Energy in Laren (Noord-Holland). “Als we eenmaal zonnepanelen produceren, zijn we binnen vijf jaar marktleider.” USP Prefabricage in de installatiewereld Bij de bouw van woningen en andere gebouwen wordt steeds vaker gebruik gemaakt van prefabricage. Door prefab elementen te gebruiken gaat bouwen meestal sneller, wat in tijden van grote vraag naar woningen en krapte arbeidswerk veel waard is. Vandaar dat we van veel architecten en aannemers horen dat ze steeds meer met prefabricage werken. Maar in hoeverre geldt dat ook voor installateurs? En verder in dit nummer Vier op de tien zonnepanelen- bedrijven verkopen nu ook thuisbatterijen 7 Experiment om te komen tot bouwplaatsrobot 7 Hensel Nederland verhuist! 8 Directiewisseling bij ABB Electrification Nederland 8 Campagne Arbeidsinspectie voorveilige rolsteigers 9 Kemkens is Innovatie Pionier 2025 9 Amsterdam begint register voor vakspecialisten 10 Conjunctuuronderzoek: toenemend optimisme in de installatiebranche 10 Nieuw postadres Fedet 11 ISSO-rapport: Integraal ontwerpen voor zomercomfort 11 De impact van onder spanning op apparaten 13 Column ROVC 25 Column Berry van Egten 37 Productnieuws 38 Colofon 42 Adverteerdersindex 42 Een compilatie van foto’s die in deze uitgave van ElektroPraktijk zijn gebruikt en die in één oogopslag een indruk geven van de diverse onderwerpen. TWINTIGSTE JAARGANG APRIL 2025 # 2 Solar De zonnige toekomst van Solar Verduurzaming Het Academiehuis Grote Kerk Zwolle Starters Starters en andere durfals aan het woord USP Prefabricage in de installatiewereld ONAFHANKELIJKE PRAKTIJKINFORMATIE VOOR DE ELEKTROTECHNISCHE BRANCHE €15,00 Bij de voorpagina 26 30
Tijdloos, helder design, hoogwaardige technologie Beschikbaar in 2 kleurvarianten Glow, selecteerbare accentverlichting in 8 kleuren 3 m tot 16 m reikwijdte Elektronische en mechanisch instelbaar bereik beg-luxomat.com/nl Aleum Glow HIGHLIGHT YOUR HOME THROUGH MOTION De bewegingsmelder voor buiten in een puristisch design Feel comfortable in your building
7 #2 april 2025 a M r k t n i e u w s Vier op de tien zonnepanelenbedrijven verkopen nu ook thuisbatterijen Experiment om te komen tot bouwplaatsrobot Foto: Slimster Foto: TheDigitalArtist De zonnepanelenbranche heeft vorig jaar een flinke klap te verduren gekregen, zo bleek uit het op 12 februari gepubliceerde Nationaal Solar Trendrapport 2025. Mede daardoor installeert inmiddels 42 procent van de zonnepanelenbedrijven ook thuisbatterijen. Dat blijkt uit onderzoek van duurzaamheidsplatform Slimster. Slimster.nl analyseerde het aanbod van 250 Nederlandse zonnepanelenverkopers. Ruim de helft daarvan biedt inmiddels ook thuisbatterijen aan, waarbij de combinatie met zonnepanelen vaak actief aangemoedigd wordt. Daarnaast installeert ook bijna één op de vier zonne-installateurs laadpalen, terwijl bijna een derde warmtepompen en een vijfde van de bedrijven airco’s plaatst. Pakket De optie om bij zonnepanelen ook een accu aan te schaffen slaat aan. Inmiddels wordt namelijk bij bijna 13 procent van de aanvragen voor zonnepanelen ook een offerte voor een thuisaccu opgevraagd. Dat concludeert Slimster na een analyse van ruim tweeduizend recente offerte-aanvragen voor zonnepanelen. Andersom geldt dat bijna 85 procent van de kopers van een losse thuisbatterij aangeeft al zonnepanelen te hebben. Met een thuisbatterij kunnen huishoudens beter inspelen op terugleverkosten die leveranciers hanteren. Ook is een batterij van meerwaarde wanneer in 2027 de salderingsregeling eindigt. Met een batterij kan immers tot zo’n 70 procent van de zelfopgewekte stroom direct in huis verbruikt worden, waar dat zonder een batterij vaak zo’n 30 procent is. Een robot die materiaal kan aanreiken, vasthouden en aanpakken? Een robot die je assisteert en aansluit bij wat jij op enig moment nodig hebt in het werk? Techniek Nederland en Bouwend Nederland verkennen samen met RoboHouse en lidbedrijven of een robot installatiewerkzaamheden kan ondersteunen. botica kan helpen door werkzaamheden te automatiseren, de logistiek te verbeteren, arbeidsproductiviteit te verhogen en de veiligheid op de werkplek te waarborgen. Daarom werken Techniek Nederland en Bouwend Nederland samen met RoboHouse aan verdere robotisering. De scope daarbij is: sanitaire installatiewerkzaamheden in de nieuwbouw of verbouw van een gebouw waarin sprake is van seriematig werken. Medewerkers van Unica en Hoogendoorn laten zien hoe zij in de praktijk werken en geven hun inbreng voor deze robot. Dat doen zij op de projecten Sint Franciscus Gasthuis in Rotterdam en Nexus Labs & Offices op het Bio Science Park in Leiden. Op basis van de bouwplaatsbezoeken wordt een probleemstelling geformuleerd, die de basis is voor het te ontwikkelen prototype. Planning De probleemstelling is in april of mei bekend. In de zomer verwachten de initiatiefnemers te kunnen laten zien wat er is bedacht en hoe dat in de praktijk zou werken. In het najaar worden leden van Techniek Nederland en Bouwend Nederland geïnformeerd tijdens een bijeenkomst. Installatie- en bouwbedrijven staan voor aanzienlijke uitdagingen, zoals stijgende kosten en een tekort aan personeel. Ro-
8 #2 april 2025 a M r k t n i e u w s Hensel Nederland verhuist! Met de verhuizing naar een ruimere locatie in Apeldoorn markeert Hensel Nederland een belangrijke mijlpaal in haar groei. De nieuwe locatie weerspiegelt bovendien wat Hensel wil uitstralen: modern, functioneel en klantgericht. De grotere ruimte en verbeterde faciliteiten stellen het bedrijf in staat om haar klanten nog beter van dienst te zijn en activiteiten verder uit te breiden. Zo biedt de nieuwe locatie meer werkruimte en de mogelijkheid om meer technische trainingen te verzorgen. Directiewisseling bij ABB Electrification Nederland Vanaf 1 juli 2025 zal Eric Karsemakers de rol overnemen van Jaap van den Bent en de directieverantwoordelijkheid voor de Smart Buildings (SB) en Smart Power (SP) divisies van ABB Electrification Nederland op zich nemen. Tevens wordt hij aangesteld als hosting manager voor ABB Electrification Nederland. Vanuit zijn rol voor Nederland blijft Karsemakers ook verantwoordelijk voor de Electrification SB/SP business in België en Luxemburg. Van den Bent gaat genieten van een welverdiend pensioen, na meer dan 30 jaar werkzaam te zijn geweest bij ABB. Tot 1 juli zal Van den Bent verantwoordelijk blijven voor het reilen en zeilen van de organisatie. In de tussentijd zal Karsemakers een 100-dagen programma leiden om inzicht te krijgen in de huidige ontwikkelingen binnen en buiten ABB Nederland. Op basis hiervan zal hij samen met de lokale Electrification Management Teams de huidige strategie aanscherpen voor de lokale organisaties in Nederland en in België & Luxemburg. www.abb.nl/lowvoltage. Het nieuwe adres: Laan van de Ram 30, 7324 BV Apeldoorn. www.hensel-electric.de/nl-nl/
9 #2 april 2025 a M r k t n i e u w s Campagne Arbeidsinspectie voor veilige rolsteigers Kemkens is Innovatie Pionier 2025 Foto: Techniek Nederland Foto: Uitgeverij Gelderland Vallen van hoogte is veruit het vaakst voorkomende ongevalstype in de bouw. Daarom besteedt de Arbeidsinspectie er extra aandacht aan met de campagne ‘Da’s pas veilig’. Het eerste thema is veilig werken met rolsteigers. Ongevallen met rolsteigers gebeuren vaak doordat de handleiding van de rolsteiger niet wordt gevolgd, het materiaal verkeerd wordt gebruikt en/of juiste veiligheidsmaatregelen ontbreken. Zo komt het voor dat de rolsteiger instabiel staat en omvalt. Daarnaast vallen mensen van rolsteigers omdat de leuningen ontbreken of omdat ze hun evenwicht verliezen terwijl ze aan de buitenkant omhoog klimmen. Er gebeuren ook ongevallen waarbij omstanders worden geraakt door voorwerpen die van een rolsteiger vallen. Arbeidsinspectie handhaaft De Arbeidsinspectie handhaaft bij (val)gevaar. Inspecteurs leggen de werkzaamheden stil en geven een boete als er ernstig gevaar dreigt door bijvoorbeeld het ontbreken van leuningen. Nieuw bij deze campagne is het gebruik van labels als inspecteurs niet kunnen achterhalen van wie de steiger is. Het rode label betekent dat de rolsteiger onveilig is opgebouwd en is bedoeld als waarschuwing voor de gebruiker. Ook staat erbij welke gebreken er zijn geconstateerd, zoals gebrekkige verankering of een te zware belasting op de rolsteiger. Op het label staat een QR-code die leidt naar de website van de Arbeidsinspectie met meer informatie over het veilig opbouwen en gebruiken van een rolsteiger. Het groene label is om aan te geven dat de rolsteiger veilig is opgebouwd en is bedoeld als compliment. www.nlarbeidsinspectie.nl/onderwerpen/rolsteigers. Kemkens is de winnaar van de Innovatie Pionier 2025, de innovatieprijs die Techniek Nederland jaarlijks uitreikt. Het bedrijf krijgt de prijs voor een prefab aansluitset voor hybride warmtepompen. De aansluitset, ontwikkeld in samenwerking met Rensa, zorgt voor meer installatiegemak, snellere montage én storingsvrij functioneren van de hybride installatie. Tijdens de Bouwbeurs in Utrecht reikte voorzitter Doekle Terpstra van Techniek Nederland de Innovatie Pionier 2025 uit aan Carlo van Herpen van Kemkens en Luc Peelen van Rensa. Terpstra: “Techniekbedrijven zijn onmisbaar voor de maatschappelijke uitdagingen van ons land. Installateurs en technisch dienstverleners zijn als geen ander in staat zichzelf én de samenleving te vernieuwen. De finalisten van Innovatie Pionier 2025 zijn daar het levende bewijs van.” Hoog niveau De jury was vol lof over de drie finalisten: “Het was een uitdaging om een winnaar te kiezen. Het niveau van alle inzendingen was uitzonderlijk hoog en dat gold zeker ook voor de top 3. Uiteindelijk gaf de doorslag dat deze innovatie in samenwerking met de fabrikant is ontwikkeld en dat het in de markt verkrijgbaar is. Zo kan de hele sector daar voordeel van hebben.” De jury bestond uit Jan van der Doelen (ING), William van Niekerk (TKI Bouw en Techniek) en David Benjamin van der Woude (Ministerie van Binnenlandse Zaken).
10 #2 april 2025 a M r k t n i e u w s Amsterdam begint register voor vakspecialisten Conjunctuuronderzoek: toenemend optimisme in de installatiebranche Foto: Siggy Nowak Foto: Gerd Altmann De gemeente Amsterdam start met een online register voor vakmensen. Voor Amsterdammers wordt het zo makkelijker om een installateur, dakdekker of aannemer te vinden, bijvoorbeeld voor het nemen van verduurzamingsmaatregelen. De gemeente roept in de opstartfase vakspecialisten op om zich in te schrijven. Een inschrijving in het register biedt vakspecialisten meerdere voordelen, waaronder meer zichtbaarheid en gratis trainingen. Lidmaatschap van Techniek Nederland is een voorwaarde voor installateurs om zich te kunnen inschrijven. Het nieuwe online vakregister helpt huiseigenaren en vve’s bij hun zoektocht door deskundige specialisten aan te bieden. De website van de gemeente Amsterdam trekt jaarlijks miljoenen bezoekers. Deelnemers hebben een aantal belangrijke verplichtingen én voordelen. Zo krijgt elke deelnemer een persoonlijke profielpagina op de website van gemeente Amsterdam en kunnen ze gratis verschillende vakgerelateerde trainingen volgen. Deelnemers mogen in hun communicatie vermelden dat ze partner zijn van gemeente Amsterdam. Inschrijven in het register is kosteloos. Een sterke afsluiting van 2024 leidt tot toenemend optimisme in de installatiebranche. Dit blijkt uit het conjunctuuronderzoek onder leden van Techniek Nederland over het eerste kwartaal van 2025. De belangrijkste CBS-indicatoren laten zien dat de ontwikkelingen in de bouw- en installatiemarkt eind 2024 en begin 2025 voorzichtig positief zijn. Zo stijgt de vergunningverlening voor woningnieuwbouw, evenals de vergunningverlening voor utiliteitsbouw. De toegenomen activiteit is ook duidelijk zichtbaar in de toename van het gemiddelde aantal maanden in de orderportefeuille voor zowel de residentiële als de niet-residentiële sectoren. De gemiddelde orderportefeuille van de onderzochte installatiebedrijven staat op 12 maanden. Hogere omzet en prijzen verwacht Wat betreft de omzetverwachtingen is het optimisme in het eerste kwartaal van 2025 behoorlijk hoger dan eind 2024. Begin 2025 geeft 60% van de bedrijven aan dat ze een omzetgroei van meer dan 5% verwachten. Dit is 19% meer ten opzichte van het vierde kwartaal van 2024. Daarnaast verwacht 25% (+9% ten opzichte van het vorige kwartaal) een omzetgroei van 2,5% of meer. Slecht 8% verwacht minder omzet te maken, 18% minder dan eind 2024. Verder is er een sterke stijging zichtbaar in het aandeel bedrijven dat meer dan 7,5% winst verwacht. Dit zijn 71% van de ondervraagde bedrijven, wat een stijging van 20% is in vergelijking met het laatste kwartaal van 2024. Niemand verwacht enig verlies, in tegenstelling tot 4% die verlies verwachtte eind 2024. Dit gaat gepaard met verwachtingen voor hogere prijzen door een groter deel van de bedrijven, ongeveer 71% van de ondervraagden. Slechts 3% verwacht lagere prijzen in vergelijking met het voorgaande kwartaal. Techniek Nederland laat elk kwartaal een conjunctuuronderzoek uitvoeren onder installatiebedrijven met meer dan 25 werknemers om de economische verwachtingen op korte termijn te monitoren.
11 #2 april 2025 a M r k t n i e u w s Nieuw postadres Fedet ISSO-rapport: Integraal ontwerpen voor zomercomfort Foto: ISSO Foto: Edar Als gevolg van de antitrustwetgeving is het sinds vorig jaar een probleem dat alle 31 brancheverenigingen binnen FME op hetzelfde adres staan ingeschreven, daarom zag Fedet zich genoodzaakt het postadres te wijzigen naar een van de lidbedrijven van de bestuurders. Vanwege de wijzigingen binnen Algemeen bestuur, kon Fedet het postadres van Finder Relais Nederland niet meer gebruiken en diende de brancheorganisatie het postadres opnieuw te wijzigen. Wijziging Sinds 1 januari dit jaar fungeert het kantoor van bestuurder Reinier Kok, van lidbedrijf Miasin, als postadres van Fedet. Het factuur- en postadres luidt nu: Fedet, Energieweg 49, 2404 HE Alphen aan den Rijn. De overige contactgegevens blijven ongewijzigd. De zomers in Nederland worden steeds warmer, wat steeds vaker leidt tot oververhitting in gebouwen. Dit heeft niet alleen invloed op het comfort, maar kan ook leiden tot gezondheidsproblemen zoals hittestress en slaapstoornissen. Hoe kunnen ontwerpers, architecten en installateurs gebouwen toekomstbestendig maken tegen deze uitdagingen? Het nieuwe ISSO-rapport Integraal Ontwerpen voor Zomercomfort biedt hiervoor een wetenschappelijk onderbouwde en praktijkgerichte aanpak. Dit rapport is nu beschikbaar op BouwZo. Om oververhitting in gebouwen tegen te gaan, is een integrale aanpak nodig. Het rapport introduceert het concept van de ‘Lagen van Koeling’, waarin vier hoofdstrategieën worden uitgewerkt: 1. Creëren van een koele omgeving – Door de gebouwde omgeving slim in te richten met groenvoorzieningen, waterpartijen en reflecterende materialen kan de opwarming worden beperkt. 2. Weren van warmte – Het voorkomen van warmteopbouw in een gebouw door middel van zonwering, reflecterende dakmaterialen en thermische isolatie. 3. Passieve koeling – Strategische ventilatie, gebruik van nachtkoeling en innovatieve technieken zoals Phase Change Materials (PCM) om warmte op te slaan en geleidelijk af te voeren. 4. Energiezuinige actieve koelsystemen – Wanneer passieve maatregelen niet voldoende zijn, kunnen efficiënte en duurzame actieve koelsystemen worden ingezet. Het rapport benadrukt dat vooral passieve maatregelen de voorkeur hebben, omdat ze energie besparen en op lange termijn effectiever zijn. Regelgeving en bewonersgedrag Op dit moment biedt de TOjuli-eis in het Bouwbesluit een eerste bescherming tegen oververhitting in nieuwbouwwoningen, maar dit is een beperkte maatregel. Het ISSO-rapport pleit voor een bredere aanpak waarbij regelgeving niet alleen focust op technische aspecten, maar ook op bouwkundige en gedragsmatige factoren. Daarnaast speelt het gedrag van bewoners een cruciale rol. Een woning kan optimaal ontworpen zijn tegen hitte, maar als ramen gesloten blijven uit angst voor inbraak of geluidsoverlast, verliest passieve ventilatie zijn effect. Ontwerpers moeten daarom rekening houden met veiligheid en gebruiksgemak om de effectiviteit van koelingsstrategieën te waarborgen. Het rapport is ontwikkeld voor bouwkundigen, installateurs en beleidsmakers die werken aan klimaatadaptief bouwen. De strategieën en maatregelen worden onderbouwd met simulaties en praktijkonderzoek, zodat professionals direct toepasbare inzichten krijgen.
12 #2 april 2025 - Voor ieder lichtproject de juiste merken/producten - Gedegen lichtplanning en advies - Ook voor BREEAM en Frisse scholen projecten - Maatwerk is mogelijk woonhuizen. Voor wederverkopers rechtstreeks te bestellen, va € 200,- franco. www.ideal-lux.com EERST HET LICHT, DAN DE LAMP... www.spectrus.nl Elektrosystemen www.fraenkische.nl Eenvoudige montage n Deel de buis, leg de kabels in de binnenbuis, druk de buitenbuis er over en klaar! Veilig en duurzaam n Bescherming van (voorgemonteerde) kabels bij PV-installaties, machines, etc. n Bestand tegen knaagdieren en weersinvloeden n Duurzaam stevige verbinding en goede buigwisselsterkte Efficiënt n De ideale oplossing voor snelle bescherming van kabels achteraf voor vele toepassingsgebieden. Hersluitbaar voor installatie achteraf. Co-flex en PV-Coor Deelbare flexibele buizen info.elektro@fraenkische.nl Aansluitklemmen serie HLAK HORA eTec • Geschikt van 25 mm² – 70 mm² • Compacte en robuuste constructie • Aanrakingsveilig conform DIN EN 50274 • Geschikt voor spanning tot 1000 V AC/DC • Modulair systeem, eenvoudig te koppelen • Snellere installatie; vereenvoudigde schroefmontage • Zowel horizontale- als verticale installatie mogelijk • Smalle bouwvorm Calpe.nl | 0342 - 45 15 44 | Barneveld OPVOORRAAD LEVERING BINNEN 24 UUR
13 #2 april 2025 a M r k t n i e u w s De impact van onderspanning op apparaten Door de energietransitie kan het aantal periodes van onderspanning (lager dan 207 VAC) in de komende jaren toenemen. Netbeheer Nederland wilde graag weten wat de effecten daarvan kunnen zijn op een aantal apparaten in en om het huis en vroeg ElaadNL hier een verkennend onderzoek naar te doen. 10 jaar garantie op ABB Hafonorm groepenkasten Overname Schuurman Groothandel in Elektrotechniek door de itsme Groep Onder voorbehoud van toestemming van de Autoriteit Consument & Markt zal de itsme Groep het familiebedrijf Schuurman Groothandel in Elektrotechniek overnemen. Dit bedrijf heeft vestigingen in Alkmaar, Drachten, Breda en Roermond en richt zich op professionele installateurs en de maakindustrie. De bedrijven delen dezelfde waarden en tradities en zijn met het assortiment producten en diensten complementair aan elkaar. De testresultaten moeten voorzichtig worden geïnterpreteerd aangezien maar een beperkt marktaandeel van de betreffende apparaten is onderzocht. Voor dit deel van de apparaten geldt dat de mate van hinder en het risico van uitval bij onderspanning verschilt per categorie. Het effect is vooral merkbaar bij verlichtingsapparaten en bij een klein deel van de elektrische voertuigen en laadpalen. De geteste lampen (LED) kunnen gaan knipperen bij 200 Volt, de lichtsterkte neemt aanzienlijk af bij 190 Volt en er kan uitval optreden bij 180 Volt. Hierbij herstellen de apparaten automatisch wanneer het voltage weer hoger wordt. Bij elektrische voertuigen stopt een klein deel van de geteste ladende auto's met laden tussen 200 en 190 volt, waarbij de meeste zichzelf herstellen bij terugkeer naar 230 Volt. De onderzochte warmtepompen vertonen weinig risico. Want hoewel foutmeldingen kunnen optreden bij spanningen rond 190 Volt, blijven ze functioneren tot 180 Volt. Bij ontstekingssystemen zien we dat moderne cv-ketels blijven functioneren tot 180 Volt. Wanneer de cv-ketels worden opgestart in onderspanning zien we storing bij alle ketels. Het rapport is te downloaden via: https:// elaad.nl/verkennend-onderzoek-impactonderspanning-op-apparaten/ Taco Leeflang, directeur van de itsme Groep: "Schuurman voegt binnen onze groep een sterke focus toe op oplossingen voor mens, natuur en technologie die met name in de energietransitie essentieel zijn. Zo versterken wij onze bijdrage aan een duurzame toekomst met advies, ontwerp, engineering en onderhoud van duurzame systemen.". Willem Schuurman, DGA van Schuurman Groothandel in Elektrotechniek, vult aan: "Het ontstaan van deze verbinding na 100 jaar Schuurman, biedt nieuwe mogelijkheden voor de toekomst voor zowel klanten als toeleveranciers.". www.itsmenederland.nl Het Hafonorm programma van ABB bevat groepenkasten die in de eigen fabriek in Ede worden geproduceerd volgens de geldende normeringen. Daarnaast zijn ze ontworpen om aan de toenemende vraag naar elektriciteit te voldoen en voorzien ze in een veilige en betrouwbare energiedistributie. Voorheen bood ABB al verlengde garantie aan op de groepenkasten door deze te registeren. Voor groepenkasten die vanaf 1 januari 2025 zijn geproduceerd, geldt nu een garantieperiode van 10 jaar zonder de noodzaak van een aparte registratie. De kasten met 10 jaar garantie zijn te herkennen aan de afbeelding linksboven op het deksel. abb.nl/lowvoltage
#2 april 2025 14 o S l a r e v e n t De zonnige toekomst van Solar Natuurlijk was het afschaffen van de salderingsregeling in 2027 een belangrijk onderdeel tijdens het congres ‘Toekomst van Solar’ op woensdag 12 februari in het Louwman Museum in Den Haag. Toch was het merendeel van de sprekers ervan overtuigd dat het investeren in deze manier van energievoorziening een verstandige keuze blijft. Tekst: Gerrit Tenkink Foto’s: Uitgeverij Gelderland en Sarangib a 10 jaar van groei van de zonneenergiesector en stabilisatie in 2022 en 2023 was de capaciteit in 2024 30 procent lager dan in 2023. Voor 2025 wordt stabilisatie verwacht. Toch was het overgrote deel van de bezoekers positief over de mogelijkheden van zonne-energie en ervan overtuigd dat zonne-energie een belangrijke onderdeel is bij de verduurzaming van Nederland. Groene onderstroom Wat verder opviel bij de sprekers, maar ook bij de commentaren vanuit de zaal, was dat we te veel gefocust zijn op de terugverdientijd (die loopt bij het afschaffen van de saldering op van 9 tot 17 jaar). En natuurlijk is dat belangrijk op het moment dat er een investering wordt gedaan, maar minder CO2-uitstoot door het terugdringen van fossiel brandstoffen is ook belangrijk en ook een bepaalde mate van onafhankelijkheid door zelfvoorzienend te zijn speelt in toenemende mate een rol. Doekle Terpstra, voorzitter van Techniek Nederland was er duidelijk over. “Waarom praten we bij zonnepaneVoorzitter Techniek Nederland, Doekle Terpstra: “Waarom praten we bij zonnepanelen altijd over terugverdientijd? Die vraag stel je toch ook niet op het moment dat je een nieuwe keuken aanschaft?” N
#2 april 2025 r t i k e l n a a m 15 len altijd over terugverdientijd? Die vraag stel je toch ook niet op het moment dat je een nieuwe keuken aanschaft? Als het gaat over verduurzaming, dan gaat het altijd over de kosten. Waarom hebben we het niet over de positieve effecten op het milieu? Ik ben positief over de verduurzaming in Nederland, ondanks het politieke sentiment. Er is voor wat betreft energievoorziening een groeiende groep burgers die zoekt naar meer autonomie. Mensen die, onafhankelijk van wat de politiek beslist, hun woning willen verduurzamen”, aldus Terpstra, die daarbij sprak van een groene onderstroom. Hou vol Ook professor Arno Smets van de TU Delft is optimistisch over de kansen van solar. Hij is ervan overtuigd dat zon de belangrijkste oplossing is om aan de energievraag te voldoen en de gestelde doelen in het Klimaatakkoord voor 2050 te bereiken. In een gloedvol en enthousiast betoog hield hij zijn toehoorders voor: “Met wind en zon kunnen we in 2030 al 20 procent van de CO2-uitstoot reduceren. Kortom: het niet installeren van panelen kost ons meer geld, kijkend naar de natuurrampen die we voorbij zien komen.” Volgens berekeningen moeten we in Europa 2,2 procent van het totale landoppervlak bekleden met zonnepanelen om in onze energiebehoefte te voorzien. “Om het in perspectief te plaatsen: 54 procent van ons Nederlands grondoppervlak is in gebruik van de landbouwsector. In Nederland kunnen we die 2,2 procent eenvoudigweg overnemen van de landbouw. Het is grote onzin om te veronderstellen dat ze zonder die 2,2 procent zouden verhongeren”, aldus Smets, die ook geen grote verwachtingen heeft van nucleaire energie. “Te duur en we hebben de kennis niet. Dat gaat te lang duren. En als we de productie van de pv-panelen verdubbelen, dan gaat de kostprijs met 40 procent omlaag.” Smets deed tot slot een oproep aan de zaal: “Hou vol. Zon is de toekomst!” Verstandige investering Nog een spreker met een positieve boodschap was Robin Quax, programmamanager hernieuwbare elektriciteit bij TKI Urban Energy. De afschaffing van de salderingsregeling in 2027 heeft tot gevolg dat 2024 ronduit een slecht jaar was voor de installateurs. Ook de terugleverheffing motiveert de consument niet om te investeren in zonnepanelen. Toch is Quax ervan overtuigd dat zonnepanelen een verstandige investering zijn en blijven. Veel consumenten kijken volgens Quax liever naar de portemonnee dan naar het milieu, maar hij wil het milieu toch niet ongenoemd laten en sluit zich aan bij de woorden van Terpstra eerder op de dag. “Zonnepanelen zijn in het frame terechtgekomen dat als je er geen geld mee kunt verdienen, je ze niet aanschaft. We moeten van dat frame af. Je draagt ook bij aan de energietransitie”, aldus Quax, die daarbij ook kijkt naar het grotere plaatje. “Als we de energie van onze eigen daken meer inzetten voor eigen gebruik, dan is dat ook voordeliger als de netten minder uitgebreid hoeven te worden. In 2050 hebben we naar schatRobin Quax, programmamanager hernieuwbare elektriciteit bij TKI Urban Energy: “We moeten het waardevolle gebruik van zonne-energie vooral achter de meter zoeken.” Professor Arno Smets van de TU Delft stak zijn enthousiasme voor zonne-energie niet onder stoelen of banken: “Hou vol. Zon is de toekomst!” Als de consument de zonne-energie slim combineert met een thuisbatterij, kan hij naar schatting voor 90 procent voorzien in zijn energiebehoefte
#2 april 2025 16 e b o u w a u t o m a t ting vier tot tien keer meer zonne-energie nodig. Die stroom is dan misschien niet allemaal direct nodig, dus moet dat deels worden opgeslagen. Omdat de mogelijkheden tot opslag goedkoper worden en er meer mogelijk is, wordt dit steeds interessanter. Afgelopen jaar is maar 5 procent van de hernieuwbare energie verloren gegaan door afschakelen. De overige 95 procent is gebruikt en heeft ergens in Europa CO2-uitstoot uit een kolen- of gascentrale vermeden”, aldus Quax, die wel verwacht dat die export van zonnestroom richting toekomst zal afnemen, door de groei in het buitenland. Batterij-opslag Volgens Quax moeten we vooral kijken naar het gebruik achter de meter. “En dan zijn het niet de wasmachine of de tv of verlichting die het verschil gaan maken. We moeten het richting toekomst van grote energieverbruikers, zoals de elektrische auto en de warmtepomp hebben. De batterij-opslag is geschikt om een paar uur energie op te slaan en omdat de aanschaf van de batterij steeds minder gaat kosten, wordt deze naar de toekomst ook steeds interessanter. En door het dag-nacht ritme gaat zonne-energie heel goed samen met (korte-termijn) batterijopslag. Kortom: de combinatie van warmtepomp, elektrisch laden, de steeds goedkoper wordende panelen en de thuisbatterij maakt het alles bij elkaar interessant om hierin te investeren. Zonnepanelen zijn interessant als je ze kunt gebruiken voor je eigen energievoorziening. Wat er gebeurt met de overtollige energie die je teruglevert aan het net is voor de consument niet interessant. Hij moet op zoek naar een evenwicht om zoveel mogelijk eigen opgewekte zonne-energie te gebruiken voor eigen gebruik. Als hij dit slim combineert met een thuisbatterij, dan kan de consument naar schatting voor 90 procent voorzien in eigen energievraag.” En dan is er volgens Quax nog een ander positief effect: “Voldoende zonnestroom is ook een verzekering tegen hoge kosten in de toekomst. Zeker als de energiemarkt zo onvoorspelbaar blijft als hij nu is.” Quax hield zijn toehoorders een eenvoudige rekensom voor: “Stel je neemt tien zonnepanel van 400 Wp. Die kosten 4.500 euro en leveren ongeveer 3500 Veel bezoekers van het congres zijn het er over eens: afschaffing van de salderingsregeling is jammer, maar we hebben zone-energie nodig om aan de klimaatdoelen voor 2050 te voldoen. Niet installeren van pv-panelen is duurder, denkend aan de gevolgen van klimaatverandering
#2 april 2025 r t i k e l n a a m 17 Highlights uit het Nationaal Solar Trendrapport 2025 Na 10 jaar van groei en stabiele verkoopcijfers in 2022 en 2023 is de nieuw verwachte geïnstalleerde zonnepanelencapaciteit in 2024 30 procent lager dan in 2023. Er is slechts 3,4 GWp bereikt, de laagste waarde van dit decennium. Maar prognoses voor de komende 3 jaar laten in geen enkel scenario een verdere daling van de jaarlijkse toegevoegde capaciteit zien. Volgens het lage scenario zullen de toegevoegde capaciteiten naar verwachting op het niveau van 2024 blijven. De laagste groei zit ‘m met name in de residentiële sector. De commerciële sector laat dezelfde verkoopcijfers zien als de afgelopen jaren. De wereldwijde groei van batterijopslagcapaciteit is ook zichtbaar in Nederland, waar in 2024 minstens 942 MWh aan nieuwe capaciteit werd geïnstalleerd. De aangekondigde afschaffing van de salderingsregeling in 2027 en congestieproblemen op het net versnellen dit proces. De prijzen van zonnepanelen zijn de afgelopen drie jaar aanzienlijk gedaald, wat de volwassenheid van de technologie en de opschaling van de productie weerspiegelt. Voor hoogrendementspanelen daalden de prijzen van 0,44 €/Wp in juli 2022 naar 0,125 €/Wp in december 2024. Bij standaardpanelen was de prijsdaling van 0,34 €/Wp naar 0,095 €/Wp in dezelfde periode. kWh op. Gebruik je jaarlijks ook 3.500 kWh, dan is ongeveer een derde daarvan direct je eigen zonnestroom. Met de huidige stroomprijzen van 30 cent per kWh is het rendement vergelijkbaar met 2 procent op de bank. Dat is niet spectaculair, maar het is een milieuvriendelijke investering en als je de energie direct gebruikt voor je warmtepomp of elektrische auto, dan zijn de cijfers nog positiever. En de volgende stap kun je maken door de aanschaf van de thuisbatterij.” Quax geeft toe dat de productie van de thuisbatterij milieubelastend is door de mijnbouw en de CO2-uitstoot bij productie, maar door het goede gebruik van de batterij kan die uitstoot tientallen malen terugverdiend worden. Bovendien zijn de grondstoffen op termijn steeds beter te hergebruiken. “En de verwachting is dat de aanschaf van de thuisbatterij richting toekomst steeds goedkoper wordt door de opschaling van de productie-aantallen.” Geruststellende gedachte Concluderend stelt Quax dat de waarde van zonnestroom op de elektriciteitsmarkten afneemt, dus dat het waardevolle gebruik van zonne-energie vooral achter de meter moet worden gezocht. Bovendien zorgt eigen zonnestroom dat de consument meer zekerheid heeft over de eigen energierekening. Quax noemt dat een geruststellende gedachte. x 54 Procent van de Nederlandse grondoppervlak is in gebruik voor landbouw. Daar kan, volgens professor Arno Smets van de TU Delft, best 2,2 procent van af voor de aanleg van zonneparken. We moeten af van de negatieve framing dat er met zonepanelen altijd maar geld moet worden verdiend. Je draagt ook bij aan de energietransitie
18 #2 april 2025 e V r d u u r z a m i n g e k ‘Een verduurzaming in dienst van haar nieuwe functie’ Het Academiehuis Grote Kerk Zwolle Midden in Zwolle staat de enorme Sint-Michaëlskerk. Het prachtige gebouw, ruim 600 jaar oud, laat goed zien hoe welvarend de voormalige Hanzestad ooit was. Het is een zogenaamde ‘hallenkerk’, in de stijl van de Nederrijnse gotiek. De twee zijbeuken zijn optisch even hoog als de middenbeuk. Direct in het oog springende ‘assets’ zijn de hoge bogen, gewelven en ramen, het beroemde Schnitgerorgel en de megagrote preekstoel uit 1622. Het gebouw onderging onlangs een ingrijpende reorganisatie. Dit stelde speciale eisen aan de installatietechniek. e laatste restauratie van de SintMichaëlskerk was alweer 145 jaar geleden. Gevolg: vloeren waren verzakt (wel 15 centimeter), muren en gewelven vertoonden scheuren en ga zo maar door. In de afgelopen jaren werd er daarom opnieuw intensief gerestaureerd. Maar niet alleen dat: er is van de gelegenheid gebruik gemaakt om ook een verduurzaming en vooral een herinrichting te realiseren. Want Midden in Zwolle staat de enorme Sint-Michaëlskerk. Het prachtige gebouw, ruim 600 jaar oud, laat goed zien hoe welvarend de voormalige Hanzestad ooit was. D
19 #2 april 2025 r t i k e l n a a m wat is het geval? Tot aan de beeldenstorm van 1580 fungeerde de kerk als een overdekt binnenplein, waar burgers bij elkaar kwamen om de dag door te nemen – en misschien ook wel de politiek. De herinrichting moest deze openbare functie aan de stad teruggeven. Daarbij kreeg het gebouw een nieuwe naam: Academiehuis Grote Kerk Zwolle. Eigenlijk is er dus sprake van een soort ‘dubbele restauratie’: fysiek en functioneel. Wie lang niet in Zwolle is geweest, moet er maar gauw heen. Het resultaat mag er zijn. Het Academiehuis is omgeven door horeca, en wie dat even wil ontvluchten kan dan van twee kanten het gebouw inlopen. Daar wacht een nieuw, multifunctioneel binnenplein. Een grote, verstilde zaal die toch een zekere gezelligheid kent. Zo is er is bijvoorbeeld een café en een permanente boekenmarkt. Maar ook de doordachte ledverlichting draagt zeker bij aan de sacrale, maar tegelijkertijd intieme sfeer. Teamwork ‘Succes kent vele vaders’, zegt een spreekwoord – maar dat is in dit geval echt zo. Nadat er door Van Hoogevest Architecten (Amersfoort) een masterplan voor de herinrichting was gemaakt, nam Buro STIEL (Elburg) de regie in 2020 over. STIEL was vanaf dat moment de kapitein op het schip, dat bemand werd door vooral lokale en regionale specialisten. Afhankelijk van het ‘kavel’, het deelproject, werkten zij in wisselende teams samen. Dan ging het bijvoorbeeld om de restauratie van gewelven en gotische schilderingen, om de reparatie van het stucwerk, van voegen en steunberen, het herstel van de houten kapconstructie of een paar honderd meter dakgoot die vervangen moest worden. Jos Snoek, projectleider bij STIEL: “Ook de twaalf meter hoge preekstoel was er ernstig aan toe. De eikenhouten poot waar het gevaarte op rust, was bijvoorbeeld compleet weggevreten. Er zijn daarvoor zelfs twee stalen buispalen geheid, onder de kuip van die stoel.” Een van de betrokken specialisten was Breman Utiliteit (Zwolle), verantwoordelijk voor de uitvoering van het verduurzaSchakelkast van de PV-installatie, op de zolder Academiehuis, café. Er is sprake van een soort ‘dubbele restauratie’: fysiek en functioneel
20 #2 april 2025 l e k t r o t e c h n i e k mingsplan. “Er werd met de andere teamleiders regelmatig en ad hoc overlegd”, zegt Erwin van der Wal, projectleider modificatie bij Breman. “Een monument is geen rijtjeshuis, je komt voortdurend iets tegen waar je als interdisciplinair team een oplossing voor moet vinden.” Snoek bevestigt dat beeld: “Hele korte lijntjes inderdaad, ook naar de opdrachtgever. En met de overheden niet te vergeten, de gemeente Zwolle en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.” Exploitatie Maar het begon dus met een masterplan, een toekomstvisie, die moest leiden tot het herstel van de oorspronkelijke, openbare multifunctionaliteit. Snoek zegt daar achteraf over: “Het was niet zo dat het in beton gegoten was. Geen tienjarenplan dat exact voorschrijft wat we moeten doen en laten. Het was richtinggevend. Een levend document, zou je kunnen zeggen.” De centrale vraag erin was: wat is er nog meer nodig, naast de restauratie, om het gebouw weer aan de praat te krijgen? Hoe krijgen we het publiek binnen dat de gewenste ‘pleinfunctie’ daadwerkelijk inhoud geeft en – cruciaal – meteen voor Erwin van der Wal, projectleider modificatie bij Breman Utiliteit Zwolle. Het glazen entreeportaal. Vloer met zerken, betontegels en originele planken. Het overdekte binnenplein.
21 #2 april 2025 r t i k e l n a a m omzet zorgt? “Vaak wordt eerst de schil van zo’n gebouw in orde gemaakt en wordt pas dan naar een mogelijke functie gekeken. Hier was het dus andersom. Het exploitatievraagstuk was leidend. Want mede op basis van die gelden kun je een deel van de restauratiebegroting financieren en het gebouw daarna structureel onderhouden.” Tijdslaag ‘Uitnodigend zijn’ was dus belangrijk. De beide entreeportalen werden voorzien van staal en glas, een moderne uitstraling. Snoek: “Dat is onderdeel van de nieuwe, zichtbare tijdslaag.” Onder restauratoren bestond lange tijd de consensus, dat veranderingen aan een monument zo veel mogelijk moeten aansluiten bij de bestaande stijl of materialen, althans niet conflicterend zouden moeten zijn. In die rigide opvatting komt langzamerhand wat ruimte. Andere voorbeelden van de nieuwe tijdslaag zijn de moderne toiletgroep in de gerenoveerde, voormalige stookkelder en het café in het zuidkoor. “Allemaal strakke lijnen, die zijn heel duidelijk hedendaags”, zegt Snoek. “Maar qua kleurgebruik harmonieert het nog steeds met de overige materialen en afwerkingen in de ruimte. Er is dus zeker niet expres gezocht naar een groot contrast.” Verwarming Om een plein te krijgen, moesten de kerkbanken eruit. Het hout van de banken die werden verwijderd is hergebruikt voor het maken van nieuwe meubels, waaronder een grote berging en het café in het zuidkoor. Na het verwijderen van de banken ontstond meteen de kans om de verzakte vloer open te leggen, voor vloerverwarming. Van der Wal: “Dat was mooi om mee te maken. Alle grafzerken nummeren om ze op dezelfde plaats terug te kunnen krijgen, en alle botjes ook! Maar dat maakt ons vak leuk.” Snoek: “Alleen al uit dit deelproject blijkt hoe de verschillende disciplines samenwerken. Knooppunt vloerverwarming Schakelkast van CV en facilitiare ruimten in de kelder.
22 #2 april 2025 Straatkast kopen? Met een straatkast heb je een veilige behuizing voor het aanbrengen van elektrotechnische inhoud. ✓ Uit voorraad leverbaar ✓ Scherpste prijs ✓ Ruime keuze Rupsen, Kabels, Assemblages Kwaliteit uit één bron Van kabels tot kant-en-klare energiekettingen; wij ontwikkelen en implementeren zowel standaard- als maatwerksystemen voor al uw elektrische aansluitingen. helukabel.nl Bekijk de brochure op onze website
23 #2 april 2025 r t i k e l n a a m Voor ons is er dan een coördinerende rol om alle belangen aan elkaar te rijgen. Want de opdrachtgever heeft een belang, de archeoloog ook, de installateur en de aannemer.” De verwijderde banken waren voorzien van verwarming, iets wat in kerken vaker voorkomt. Snoek: “De capaciteit die daardoor verloren ging, is in de vloer gestopt. Een duurzame oplossing waarmee het binnenplein continu op 20 graden gehouden kan worden.” De vloer werd overigens niet geïsoleerd. Daarvoor waren twee redenen: respect voor de archeologische bodemlaag en praktisch: er is (relatief) weinig energieverlies naar beneden toe. “Qua verwarming is de vloer inderdaad de basis“, vult Van der Wal aan. “Daarnaast sturen vijf Remeha-ketels de CV aan. Samen zijn ze goed voorcirca 500 kW. De radiatoren zijn vooral belangrijk om de koudeval van enorme ramen tegen te gaan.“ Het café is voorzien van stralingspanelen. “Ook erg duurzaam”, zegt Van der Wal. ”Want daarmee verwarm je mensen, en niet onnodig een hoge ruimte erboven.“ Breman heeft het gebouw voorzien van een remote beheersysteem, waarmee zones gemanaged kunnen worden. “Dus alleen waar iets gebeurt, een muziekuitvoering bijvoorbeeld, daar verlicht en verwarm je.” PV-installatie In het verduurzamingsplan was de plaatsing van zonnepanelen opgenomen. Een unieke operatie, voor zo’n groot monumentaal gebouw met een leien dak. Hoewel de kerk drie beuken heeft en dus drie daken, werd er maar één benut: het zuidelijke dakvlak van een noordbeuk. “Ze mogen namelijk niet in het zicht liggen”, vertelt Snoek. “Niet vanaf de straat en niet vanaf een ander hoog gebouw in de omgeving”. Van der Wal: “Tja, hoe checkten we dat? We staken lange panlatten, waaraan vlaggetjes bevestigd waren, omhoog. En dan maar kijken of je vanaf de straat of een gebouw een vlaggetje ziet. Zo hebben we het installatievlak gemarkeerd. Nee, niet alles gaat hightech.” Maar het leggen van de glaspanelen – 76 werden het er uiteindelijk – was niet zo grappig. Ophangbeugeltjes monteren in de leibedekking en netjes waterdicht afdekken met lood is een vak apart. Maatwerk was het, stuk voor stuk. Er was nog een andere reden om het aantal panelen te beperken: netcongestie. Enexis staat namelijk geen teruglevering toe in de binnenstad. Te veel vermogen op het dak zou betekenen dat op zonnige dagen een deel van de installatie uitgeschakeld moet worden. Van der Wal: “Nee, er staat nog geen batterij. Dat is momenteel in onderzoek.” Hoe dan ook, met deze 76 panelen wordt het elektraverbruik van de warmtepompen (die naar verwachting binnenkort geplaatst worden) zo veel mogelijk gecompenseerd. En als die warmtepompen er inderdaad komen, is de verwachting dat daarmee ongeveer 10.000 kuub gas bespaard wordt. “Een monument restaureren en verduurzamen is mooi en dankbaar werk”, besluit Snoek. “Het begint met de waardering van hetgeen onze voorouders achtergelaten hebben. Het eindresultaat is dat elk jaar zo’n 180.000 mensen het Academiehuis zullen bezoeken. Voor een boek, een concert of zo maar, omdat het zo’n bijzonder gebouw is.” Wie het met eigen ogen wil zien: Academiehuis Grote Kerk, Grote Markt 18 Zwolle, www.academiehuis.nl. x CV-radiatoren. Toiletgroep entree. Jos Snoek, projectleider bij STIEL.
24 #2 april 2025 www.bals.nl + Montage- en gebruiksgemak + Robuuste kwaliteit + Duurzaam verbonden met mens en natuur Daarom kies ik Bals Als je contact maakt, doe het dan goed 2024103 BA SA Adv Elektropraktijk 185x132mm.indd 2 06-12-2024 10:44
#2 april 2025 25 0 C l u m n a m Energie besparen begint in Den Haag Het valt me op dat op een gemiddelde verjaardag die ik bezoek het al snel gaat over de zonnepanelen (“wat doen ze het goed dit voorjaar, wauw man, ik had deze week elke dag 32 kW en vorig jaar om deze tijd- kijk, ik laat je het zien in mijn app- had ik maar 4 kW gemiddeld per dag”). Vervolgens over de warmtepomp of over het dynamische energiecontract wat iemand heeft. Toegelicht met stoere verhalen over de auto die tussen de middag voor maar 1 Euro en 49 cent volgeladen is. Het ene na het andere nog mooiere verhaal komt over de bühne. Alsof er niets anders en leukers te vertellen is. Energie is hot, dat merk je wel. En natuurlijk gaat het over salderingsclaim.nl want we gaan met z’n allen toch een schadeclaim indienen voor al het onrecht wat ons wordt aangedaan omdat we straks niet meer mogen salderen. We zijn er maar druk mee op de verjaardag en met advocaten. Op mijn werk is het al maanden crazy. Hele afdelingen zijn er mee bezig, de wet rondom zzp-ers. Ons opleidingsinstituut houdt zich al jaren strak aan de regels maar die regels worden met een stofkam nogmaals doorgenomen en waar mogelijk worden de regels strakker aangetrokken. Als opleider maken wij immers gebruik van externe docenten en trainers en dat betekent dat ook onze instructie naar de trainer op een andere toon hoort te gaan. Ik hoor echter ook dat installateurs er druk mee zijn. Vaak met de handen in het haar want de klus must go on en als je geen mensen hebt, moet je ze inhuren. Zo simpel is het. We zijn er maar druk mee met z’n allen. Onze laadpaaltrainingen voor installeren, onderhoud plegen (meest onderschatte onderdeel van de laadpalen) en storingen zoeken en oplossen, is nagenoeg tot stilstand gekomen. Want ja, elektrische auto’s zijn uit de mode. Belastingen, geen subsidies, een lobby in Europa die nog veel gericht is op brandstof….. Maar: het gaat zeker weer veranderen dus wat in het vat zit….. Maar ik zie nog voor me hoe mijn collega’s geploeterd hebben omdat we snel op de markt moesten komen met de opleiding en met bloed, zweet en tranen de praktijkopstellingen uit de grond zijn gestampt. Koste veel energie, dat weet ik nog wel. Dat geldt ook voor onze warmtepompopleidingen. We waren 2 maanden geleden apetrots want ons nieuwe practicum, de enige in zijn soort, met 6 realistische bestaande bouw oplossingen met 6 verschillende soorten afgiftesystemen, waardoor deelnemers oneindig kunnen variëren in de mogelijkheden, was klaar en geaccrediteerd voor de vakmanschapsroute. De druk op de ketel was minstens zo groot als met de laadpalen want we gingen massaal over naar de warmtepomp. En zo dansen we naar de pijpen van onze klanten, en terecht. Wij leven van het opleiden van medewerkers van onze klanten. Dat betekent luisteren en snel acteren. Eigenlijk heb ik met mijn collega’s wel een mooi vak en daar willen we best veel energie instoppen. Het zou alleen wel handig zijn als er in Den Haag ook mensen zaten die energiebezuiniging in hun woordenboek gaan zetten. Want al die verspilde energie op verjaardagen over wel of niet salderen met bijgaande schadeclaims, alle energie die gaat zitten in veranderend beleid op gebied van EV, alle verspilde energie die is gaan zitten in het bouwen van warmtepompfabrieken en opleidingen en alle energie die is gaan zitten in een wet voor zzp-ers die zijn doel al lang voorbij geschoten is en op dit moment aangepast gaat worden zoals het lijkt: het had allemaal voorkomen kunnen worden. Nico van Leeuwen ROVC
www.elektropraktijk.nlRkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=